ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ : ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। 22 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਨਾਗਚੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬਾਚਿੰਗ ਕਾਊਂਟੀ ਵਿੱਚ ਆਏ 7.0 ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭੂਚਾਲ ਨੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 16 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਦਰਜਨਾਂ ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਕਾਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਭੂਚਾਲ ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਨੋਰਮਲ ਫਾਲਟ ਦੀ ਹਰਕਤ ਕਾਰਨ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਪਲੇਟਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਟੱਕਰ ਕਾਰਨ ਅਥਾਹ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਦਬਾਅ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਭੂਚਾਲ ਕੋਈ ਇਕੱਲੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। 1900 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 7.0 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ 29 ਭੂਚਾਲ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1950 ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਸਾਮ-ਤਿੱਬਤ ਦੇ 8.6 ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ 4,800 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2010 ਵਿੱਚ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬੇ ਚਿੰਗਹਾਈ ਦੇ ਯੂਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੂਚਾਲ ਨੇ 2,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ।
ਇਸ ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, 26 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ-ਤਿੱਬਤ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਢਹਿਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਬਰਫ਼-ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ 5.2 ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀਸਮਿਕ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਮਲਬੇ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਬਹਾਅ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (62 ਮੀਲ) ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਪਿਘਲਦੀ ਬਰਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਈਆਂ ਗਈਆਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਜੇਕਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਯਾਰਲੁੰਗ ਤਸੰਗਪੋ ਨਦੀ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਲ-ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕੀ ਨਤੀਜੇ ਹੋਣਗੇ? ਯਾਰਲੁੰਗ ਤਸੰਗਪੋ ਨਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਚੀਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2025 ਵਿੱਚ 1.2 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਯੂਆਨ (ਲਗਭਗ 170 ਅਰਬ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕੈਸਕੇਡਿੰਗ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਾਲਾਨਾ 300 ਅਰਬ ਕਿਲੋਵਾਟ-ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥ੍ਰੀ ਗੋਰਜਿਸ ਡੈਮ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਬੀਜਿੰਗ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ।
ਯਾਰਲੁੰਗ ਤਸੰਗਪੋ ਨਦੀ ਨਾਮਚਾ ਬਰਵਾ ਮਾਸਿਫ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੋੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਨਦੀ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਖੇਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੇਟ ਬੈਂਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਸਰਗਰਮ ਫਾਲਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਲੀ, ਦੋਂਗਜਿਊ-ਮਿਲਿਨ, ਅਤੇ ਮੋਤੁਓ ਫਾਲਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 'ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਰਥ ਸਾਇੰਸਜ਼' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 2026 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 7.0 ਤੋਂ 7.5 ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭੂਚਾਲਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਕਾਰਨ ਭੂ-ਖਿਸਕਣ (ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ), ਚੱਟਾਨਾਂ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ ਅਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦਾ ਖਿਸਕਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਲਬਾ ਨਦੀ ਦੇ ਬਹਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਅਸਥਾਈ ਝੀਲਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਟ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਲਿਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਪੈਲੀਓਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ, ਪੈਲੀਓਕਲਾਇਮੇਟੋਲੋਜੀ, ਪੈਲੀਓਈਕੋਲੋਜੀ' ਵਿੱਚ 2026 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਯਾਰਲੁੰਗ ਤਸੰਗਪੋ ਘਾਟੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਆਏ ਛੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਵਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਫ੍ਰੌਸਟ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣਾਂ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਜੀਓਮੋਰਫੋਲੋਜੀ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 2024 ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਪੋਇਕੂ ਨਦੀ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲ ਫਟਣ ਨਾਲ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹਾ ਹੜ੍ਹ 40 ਮਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਯਾਲਾਮ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਇੱਕਲੇ ਡੈਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਪੂਰੇ ਪਹਾੜੀ, ਨਦੀ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਚੀਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੇਠਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਹਿਯੋਗ ਤੰਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਈਰਾਨ ਦੇ 18,000 ਕੰਟੇਨਰ: 25,000 ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪੁੱਜਾ ਖਰਚਾ
NEXT STORY 
