ਪਾਰਵਤੀ

Updated: 23 Dec, 2014 05:19 AM

ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪਰਵਤਰਾਜ ਹਿਮਾਲਿਆ 'ਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਦਿਵਯ ਗੁਣਾਂ ਕਾਰਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਘਾਟੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਕ ਵਾਰ ਹਿਮਾਲਿਆ 'ਤੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦਾ ਆਉਣਾ ਹੋਇਆ। ਪਰਵਤਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੰਨਿਆ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਪਰਵਤਰਾਜ! ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਕੰਨਿਆ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ' ''ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਕੰਨਿਆ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਪਤੀਵਰਤ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਗੀਆਂ।'' ''ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਤਪੱਸਿਆ ਕੁਝ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਡਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਜਲਦ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'' ਨਾਰਦ ਜੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਮੈਨਾ ਕੁਝ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ''ਹੇ ਨਾਥ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੁਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਯੋਗ ਘਰ, ਵਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਉੱਤਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਕੁਆਰੀ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਉਮਾ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।'' ਪਰ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ 'ਚ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਬਣਾਏਗੀ।
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੰਗਲ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਉਹ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਬਾਅਦ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ, ''ਪਾਰਵਤੀ! ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵਰ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਮਿਲਣਗੇ।''
ਇੰਨੇ 'ਚ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀ। ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ।
ਰਿਸ਼ੀਗਣ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, ''ਪਾਰਵਤੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਸ ਲਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਸਾਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਹੋ।'' ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, ''ਮੁਨੀਵਰ! ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।''
ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਗਣ ਹੱਸ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ''ਪਰਵਤ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਚਾਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਸ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਚਿਤਰਕੇਤੂ ਦਾ ਘਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਗਾੜਿਆ।''
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, ''ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਸ਼ ਭਿਖਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਭੋਲੇ ਹੋ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜੋ ਉਦਾਸੀਨ, ਘਰਹੀਣ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਵਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਸੁਖ ਦੇਵੇਗਾ? ਜ਼ਿੱਦ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਰਮ 'ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਤੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਯੱਗ 'ਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਣੇ ਪਏ। ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਆਹ ਬੈਕੁੰਠ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ ਕਰਾ ਦੇਵਾਂਗੇ।''
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਵਤੀ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਘਬਰਾਈ ਨਹੀਂ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ''ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿੱਗਿਆ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਵਾਂਗੀ।''
ਰਿਸ਼ੀਗਣ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਅੰਤ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਜਗਤਮਾਤਾ ਭਵਾਨੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋ।''
ਰਿਸ਼ੀਗਣ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਾਰਵਤੀ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਤਾਰਕ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਂਤ ਸੀ। ਉੁਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੜੱਪ ਲਈ ਸੀ। ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਅੰਤ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।''
''ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕੋਲ ਭੇਜਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਗਏ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਰਮ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।''
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ, ''ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਣ 'ਚ ਮੇਰੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।'' ਜਿਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਧਿਆਨ 'ਚ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦਿਖਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਦੇਵ, ਦੈਂਤ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਸਾਰੇ ਕਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਦੋ ਘੜੀ ਤਕ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ 'ਚ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਫੈਲ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮਦੇਵ ਡਰਦੇ-ਡਰਦੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਦੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਿਆਨ ਭੰਗ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ। ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਮਦੇਵ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ 'ਤੇ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਰੋਂਦੀ-ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦਇਆ ਦੀ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਲੱਗੀ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, ''ਰਤਿ!! ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਂ 'ਅਨੰਗ' ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗਾ।'' ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ 'ਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪਣੀ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਜਾਣ ਗਏ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਏ।
—ਵਿਵੇਕ ਮੋਹਨ
(ਰਾਜਾ ਪਾਕੇਟ ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 'ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਮਈ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਤੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ)