ਧਿਆਨ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਧੂੜ-ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਾਡਾ ਮਨ ਇਕ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਹਾਅ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਡਾ ਮਨ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਠੀਕ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਅਵਸਥਾ ਧਿਆਨ ਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦੀ। ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਧਿਆਨ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਧਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਮਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਸਾਡਾ ਅਹਿਸਾਸ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੌਨ ਦੀਆਂ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। ਮੌਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਕ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਭਰਿਆ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਧਿਆਨ ਸਾਡੀ ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਅਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਵਕ ਅਵਸਥਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਧਿਆਨ ਸਾਡੀ ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਹਾਂ ਪਰ ਇਹ ਸਵਰਗ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਝਾਕੀਏ ਤਾਂ ਉਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨੋਖਾ ਮੌਨ ਨਜ਼ਰ ਆਏਗਾ, ਅਨੋਖੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਦਿਸੇਗੀ।
ਹਰ ਬੱਚਾ ਧਿਆਨ ਲਈ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰੰਗ-ਢੰਗ ਸਿੱਖਣੇ ਹੀ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ, ਦਲੀਲ ਦੇਣੀ, ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਕਰਨਾ, ਸਭ ਸਿੱਖਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ, ਭਾਸ਼ਾ, ਵਿਆਕਰਨ ਸਿੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਤੇ ਸਿੱਧੇਪਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਟਦਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਕੋਰੀ ਸਲੇਟ ਸਮਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਵਟ ਨਾਲ ਗੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿਚ ਇਕ ਸਜੀਵ ਤੇ ਸਹਿਜ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਮਾਹਿਰ ਯੰਤਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।
ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ (ਦੇਖੋ ਤਸਵੀਰਾਂ)
NEXT STORY 
