ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਰੌਲੇ-ਰੱਪੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਯੂ. ਪੀ.) ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਸੂਬੇ ਦੇ ਵੋਟਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਇਸ ਤਿੱਖੇ ਸੰਘਰਸ਼ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਣਗੇ। ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਸੱਤਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ’ਚ ਜੰਮੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਰਮਭੂਮੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ, ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਬੇ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਠ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਮਾਇਆਵਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ ਪਰ ਕਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ’ਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ।
ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੋਹਰੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਾਲ ਵਿਛਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਭਲਾਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਯੋਗੀ ਵਿਰੁੱਧ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ‘ਬੀਮਾਰੂ’ ਸੂਬੇ ਦੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਤਮਗੇ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ’ਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਨਤਾ ’ਚ ਕੋਈ ਰੋਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੰਬੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨਾਲ ਕੁਝ ਚੋਣ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯੋਗੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ ’ਤੇ ਮਨਮਾਨੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਭਗਵਾ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਈ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਸੰਤੋਸ਼, ਭੰਨ-ਤੋੜ ਅਤੇ ਦਲ-ਬਦਲ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਲ-ਬਦਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਕੋਲ ਤਾਕਤ, ਸੰਗਠਨ, ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਤਭੇਦ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਤਿਨ ਨਬੀਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ ’ਚ ਲਖਨਊ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਉਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹਨ।
ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ ਦੀ। ਪਿਤਾ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਪਰ ਨੇਤਾਜੀ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਕੁਝ ਪਾਰਟੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਸਾਧੇ ਰੱਖੇ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਆਗਰਾ-ਲਖਨਊ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸਵੇਅ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਮਹਿਲਾ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਬਲ ਨੂੰ ਇਨੋਵਾ ਵਰਗੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਗੱਡੀਆਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜੈਨ ਜ਼ੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ (ਸਪਾ) ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਲੈਪਟਾਪ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਏ ਸਨ।
2017 ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਗੁੱਟ ਵਿਰੁੱਧ ਜਨਤਾ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੁਣ ਉਹ ਇਸ ਬੋਝ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਪਾ ਨੂੰ 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਨ ’ਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 37 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੋਟਰ ਉਗਰ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਣਜਾਣੇ ’ਚ ਵਿਵਾਦਾਂ ’ਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਉਚਿਤ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਨ ’ਚ ਸਮਾਂ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ’ਚ ਕਰਨ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਹੋਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ’ਚ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵੱਕਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸਬੰਧ ਚੋਣ ਸਮਝੌਤੇ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਪਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸੂਬਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਛੋਟੇ ਖੇਤਰੀ ਦਲਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਯੰਤ ਚੌਧਰੀ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਾਜਭਰ ਅਤੇ ਅਨੁਪ੍ਰਿਆ ਪਟੇਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ’ਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ 6.5 ਫੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਅਤੇ 32 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ, ਉਹ ਟਿਕਟਾਂ ਦਾ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਦੌੜ ’ਚ ਰਹਿਣਗੇ।
ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ (ਬਸਪਾ) ਦੀ ਸੁਪਰੀਮੋ ਅਤੇ 4 ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਕੋਲ ਅੱਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਾਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਇਕ ਵੀ ਸੀਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਬਸਪਾ ਦੇ ਤਾਬੂਤ ’ਚ ਇਕ ਹੋਰ ਕਿੱਲ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੀਆਂ? ਅਜੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 12.88 ਫੀਸਦੀ ਭਾਵ 1.18 ਕਰੋੜ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਬਸਪਾ ਨੂੰ 20 ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ’ਚੋਂ ਹਰੇਕ ’ਚ 1.5 ਲੱਖ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ’ਚ 30 ਸੀਟਾਂ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਫਰਕ 50,000 ਵੋਟਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਕੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਅੜਿੱਕਾ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗੀ?
ਲਖਨਊ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੇ 2 ਦਾਅਵੇਦਾਰ, ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਅਤੇ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਅਜੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਜਵਾਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਭਚਿੰਤਕ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ’ਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਨੇਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ।
—ਸ਼ਸ਼ੀ ਸ਼ੇਖਰ
(‘ਮਿੰਟ’ ਤੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ)
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਨਨ ਕਾਰਨ ਨਦੀਆਂ ’ਤੇ ਸੰਕਟ
NEXT STORY 
