ਲੇਖਕ – ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਕੱਟੂ (98155 94197)
ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨੈਲਸਨ ਹੁਣ ਵਾਪਿਸ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪਰਤਿਆ। ਨੈਲਸਨ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:
“ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਭਗੌੜਾ ਐਲਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਤੇ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤ ਕੇ ਬੜਾ ਚੈਨ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।”
ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਉਥੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ।
ਨੈਲਸਨ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਸਿੱਟੇ ਦੇਖ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਬੋਤਾਜ (ਭੰਨ ਤੋੜ) ਦੀ ਥਾਂ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪਏਗਾ।
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਨੈਲਸਨ ਆਪਣੇ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਨੈਲਸਨ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹਰ ਸਮੇਂ ਇਕ ਡਾਇਰੀ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਲਿਖਦਾ। ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ-ਜਾਂਦਿਆਂ ਨੈਲਸਨ ਹੋਰੀ ਇਕ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਕੋਲੋਂ ਦੀ ਲੰਘੇ ਤਾਂ ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਨੋਟ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬੰਬ ਨਾਲ ਉਡਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ।
ਨੈਲਸਨ ਤੇ ਉਸਦਾ ਦੋਸਤ ਸੈਸਿਲ ਕਾਰ ਵਿਚ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਹੌਰਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਿਡਾਰਾ ਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ’ਚ ਇਕ ਕਾਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੋਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਨੈਲਸਨ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਲੰਘੀ ਤੇ ਇਕ ਦਮ ਦੋ ਹੋਰ ਕਾਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਰਲੀਆਂ।
ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਅੱਗੇ ਲੰਘੀ ਕਾਰ ਰੁਕੀ ਤੇ ਨੈਲਸਨ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੁਕਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਥੋੜਾ ਘਬਰਾ ਗਏ। ਨੈਲਸਨ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਭਾਂਪ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਆਜ਼ਾਦ ਭਗੌੜਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹੁਣ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ।
ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਪੁਲਸ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਚੁਣੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਏਥੇ ਨੈਲਸਨ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਲਈ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਂ, ਇਕ ਪਾਸੇ ਜੰਗਲ ਤਾਂ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸੀ।
ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਇਕ ਵਾਰ ਭੱਜਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦੇਣੀ ਸੀ।
ਪੁਲਸ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਫ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪੁਲਸ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਏਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਇਕ ਪੁਲਸ ਵਾਲੇ ਨੇ ਨੈਲਸਨ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਡੇਵਿਡ ਮੋਟਸਾਮੇਈ ਦੱਸਿਆ। ਉਸਨੇ ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਿਸਦਾ ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸੋ ਪੁਲਸ ਵਾਲਾ ਘਾਬਰ ਗਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਓਏ, ਤੂੰ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਹ ਸੈਸਿਲ ਵਿਲੀਅਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
ਨੈਲਸਨ ਕੋਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਂਜ ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਭਰੀ ਹੋਈ ਰਿਵਾਲਵਰ ਸੀ ਪਰ ਪੁਲਸ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਉਚਿਤ ਨਾ ਸਮਝੀ।
ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਰਿਵਾਲਵਰ ਤੇ ਡਾਇਰੀ ਗੱਡੀ ਦੀ ਇਕ ਸੀਟ ਥੱਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਕੋ ਦਿੱਤੇ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਡਾਇਰੀ ਪੁਲਸ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪੀਟਰਮਾਰੀਟਜ਼ਬਰਗ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਨੈਲਸਨ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਜਦੋਂ ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ’ਚ ਲਜਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਏਥੇ ਵੀ ਨੈਲਸਨ ਆਪਣੇ ਉਸੇ ਡੇਵਿਡ ਵਾਲੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਅੜਿਆ ਰਿਹਾ।
ਥਾਣੇ ਦਾ ਵਾਰੰਟ ਅਫ਼ਸਰ ਟਰੂਟਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਨੈਲਸਨ ਤੂੰ ਡਰਾਮਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾਂ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ।”
ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਕ ਵਕੀਲ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਵੀ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨੈਲਸਨ ਤੇ ਸੈਸਿਲ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹਵਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੈਲਸਨ ਜਦੋਂ ਵਤਨ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਇਕ ਹਫਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਖੀ ਲੱਗੀ ਸੀ, “ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਕਾਲੀ ਬੂਟੀ” (ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ) ਦੇਸ਼ ਪਰਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।”
ਹਵਾਲਾਤ ਦੀ ਚੁੱਪ ਵਿਚ ਨੈਲਸਨ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਖੰਘਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਨੈਲਸਨ ਇਸ ਖੰਘਣ ਦੇ ਸਟਾਇਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਕਿਫ਼ ਸੀ। ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਕ ਦਮ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, “ਵਾਲਟਰ”?
“ਨੈਲਸਨ ਤੂੰ ਹੈਂ?” ਦੂਜੀ ਕੋਠੜੀ ’ਚੋਂ ਜਵਾਬ ਆਇਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੈਰਾਨੀ, ਧਰਵਾਸ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੱਸ ਪਏ। ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਵਾਲਟਰ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨੈਲਸਨ ਦਾ ਰਿਮਾਂਡ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਨੈਲਸਨ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੇਸ ਆਪ ਲੜਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤੇ ਜੋਅ ਸਲੋਵੋ (ਵਕੀਲ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਆਪਣੀ ਵਕਾਲਤ ਖ਼ੁਦ ਕਰਕੇ ਨੈਲਸਨ ਆਪਣੇ ਰੋਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੂੰ ਏ.ਐੱਨ.ਸੀ. ਦੀ ਨਸਲਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨੈਤਿਕ ਜੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਨੈਲਸਨ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਨੈਲਸਨ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ’ਤੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਹੜਤਾਲ ’ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ ਸੀ, ਬਿਨਾ ਇਜ਼ਾਜਤ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਆਦਿ।
ਪਰ ਅਦਾਲਤ ’ਚ ‘ਉਮਖੋਂਟੋ-ਵੇ-ਸਿਜ਼ਵੇ’ ਨਾਲ ਨੈਲਸਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨੈਲਸਨ ਗੰਭੀਰ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ।
ਅਦਾਲਤ ’ਚੋਂ ਜਦੋਂ ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ ਦੇ ‘ਕਿਲ੍ਹੇ’ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ ਤਾਂ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਨਾਅਰੇ ਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, “ਅਮਾਂਡਲਾ” (ਸ਼ਕਤੀ) ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਜਵਾਬ ਆਉਂਦਾ “ਨਗਾਵੇਥੂ” (ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਹੈ) ਇਹ ਦੇਖ ਨੈਲਸਨ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ।
ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਏ.ਐੱਨ.ਸੀ. ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ। ਇਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਇਕ ਗੋਰੇ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਫੜਵਾਇਆ ਸੀ।
ਪਰ ਨੈਲਸਨ ਸੱਤਾ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਸੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਿਚ ਫੁੱਟ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਠਹਿਰਾਇਆ।
ਹੁਣ ਨੈਲਸਨ ਦੀ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਟੋਰੀਆ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬਦਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਣ ਘਟਾ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰੀਟੋਰੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਸੀ।
ਪਰ ਨੈਲਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਉਸਨੂੰ ਏਥੇ ਵੀ ਮਿਲਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਵਧੀਆ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਲਿਆਉਂਦੇ। ਨੈਲਸਨ ਕੋਲ ਏਥੇ ਏਨਾ ਭੋਜਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ।
ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਨੈਲਸਨ ਨੂੰ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ ਜ਼ੇਲ੍ਹ ’ਚ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਕੈਦੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇਪਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨੈਲਸਨ ਨੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਐੱਲ.ਐੱਲ.ਬੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਵਕੀਲ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਸਕੇ।
ਆਈ. ਬੀ. ਕਿਵੇਂ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ
NEXT STORY 
