ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਹੁਣ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਪਰ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਡੂੰਘਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿੰਨਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ "ਅਨੇਕਤਾ ਵਿਚ ਏਕਤਾ" ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ- ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਭਾਵਨਾ ਆਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ, ਇਹ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੱਤ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਲਈ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਕੁਰਾਨ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬ੍ਰਹਮ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਨਰ ਅਤੇ ਇਕ ਮਾਦਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੌਮਾਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕੋ" (49:13)। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਆਪਸੀ ਸਮਝ ਲਈ ਹੈ, ਵੰਡ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਲਾਮ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਰਾਨ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਦਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (17:70)। ਇਹ ਧਰਮ ਜਾਂ ਪਛਾਣ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਮੁੱਖ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕੁਰਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿਆਲਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਦੀ ਹਿਦਾਇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਆਇਤ (4:36) ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਦੂਰ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੰਗੇ ਆਚਰਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ, ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਬਨ ਮਾਜਾਹ ਵਿਚ ਇਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। "ਇਸਲਾਮ" ਸ਼ਬਦ ਸਲਾਮ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ਾਂਤੀ। ਕੁਰਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ (8:61) ਅਤੇ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ, ਮਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਵਜੋਂ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਟਕਰਾਅ ਉੱਤੇ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਦੁਆਰਾ ਅਮੀਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰ ਸਾਰੇ ਇਸ ਸਾਂਝੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀਆਂ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਇਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ: ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ 'ਤੇ ਬਣੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ - ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਇਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ।
ਲੇਖਕ : ਫਿਰੋਜ਼ ਸਾਬਰੀ
ਤਨਖਾਹ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਗਏ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਧੋਣਾ ਪੈ ਗਿਆ ਹੱਥ ! ਹੈਰਾਨ ਕਰੇਗਾ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ
NEXT STORY 
