ਪਿਆਰੇ ਪਾਠਕੋ! ਇਸ ਵਾਰੀ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲਾ ਰੂਪਨਗਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੋਜੇ ਮਾਜਰਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਆਂਗੇ। ਬਾਬਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਨਿੰਨ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਮੁੱਲ ਲਈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਜੈਨ ਨਿਵਾਸੀ ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਗੁਰੂਘਰ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ। ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਵਜੋਂ ਦਸਵੰਧ ਵੀ ਭੇਟਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਉਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਜੋਂ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਭੇਟਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਭੇਟਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਉਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਜੈਨ ਵਾਪਿਸ ਜਾਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਜੈਨ ਦੇ ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਇਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਉਜੈਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ, ਸਰਬ ਲੋਹ ਦਾ ਕੜਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਚਨ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਉਜੈਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਰਸਤੇ 'ਚ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ੰਕਾ ਆਈ ਕਿ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਭੇਟਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਦਿੱਤਾ, ਕੇਵਲ ਕੜਾ ਤੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਤੇ ਬਚਨ। ਉਸ 'ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਸੋਚ ਭਾਰੂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਮੇਲ ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇਕ ਕਿਰਤੀ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਉਹ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਦੇ ਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰਦੇ। ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ। ਅੱਗੋਂ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਵਿੱਥਿਆ ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਤਾਂ ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿੱਥਿਆ ਸੁਣਨ ਉਪਰੰਤ ਆਖਿਆ ਕਿ ਭਾਈ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੈਂ ਛੇ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦੇ ਦਿਆਂ ਤਾਂ ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਦੇਵੇਂਗਾ। ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ, ਸਰਬ ਲੋਹ ਦਾ ਕੜਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਚਨ ਛੇ ਸੌ (600) ਰੁਪਏ ਲੈ ਕੇ ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਉਜੈਨ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪੁੱਜਿਆ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਵਿੱਥਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਂ 500 ਬਦਲੇ 600 ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ ਹਨ ਪਰ ਪਿਤਾ ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਉਪਰੰਤ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਕਿਹਾ¸ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਆਇਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਨਾਲਾਇਕੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਅਖੀਰ ਉਹ ਭੁੱਲ ਬਖਸ਼ਾਉਣ ਲਈ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਬਾਬਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਮਾਜਰੀ ਆਏ। ਜਿਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਂ ਅੱਜ ਭੋਜੇ ਮਾਜਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਮਾਜਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਚੱਲ ਕੇ ਇਸ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਨੇ ਅਪੀਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਾਬਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ 6 ਸੌ ਰੁਪਏ ਦੀ ਥਾਂ ਦੁੱਗਣੇ ਪੈਸੇ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਕਰ ਦੇਣ। ਬਾਬਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਈ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਹੋਸ਼ੋ-ਹਵਾਸ 'ਚ ਇਹ ਸੌਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਬਾਬਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ) ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਭਾਈ ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਭਾਈ ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਬਾਬਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਛੇ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦੀ ਥਾਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਪੈਸੇ ਵਾਪਿਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ ਪਰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਚਨ ਤੇ ਸਰਬ ਲੋਹ ਦਾ ਕੜਾ ਵਾਪਿਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਸਕੁਰਾ ਪਏ ਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲ ਹੱਥ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਛਾਣਿਆ ਇਹ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਭਾਈ ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਦਾਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾਂ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਤਾਂ ਸਿੱਖੀ ਮੁੱਲ ਖਰੀਦ ਲਈ ਹੈ। ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਅੱਜਕਲ ਪਿੰਡ ਭੋਜੇ ਮਾਜਰਾ ਵਿਖੇ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਉਸਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਚਾਨਣ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਸੰਗਤਾਂ ਇਥੇ ਪੁੱਜਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਸ੍ਰੋਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭੈਰੋਂ ਮਾਜਰਾ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਮੂਹ ਸਾਧ-ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਡੀ ਕਾਫੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
- ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿਆਮੀਆਂ
