ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ¸ਮਨੁੱਖ ਚੰਦ, ਸਿਤਾਰਿਆਂ, ਗ੍ਰਹਿ ਨਛੱਤਰਾਂ ਤਕ ਪੁੱਜ ਜਾਏਗਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਏਗਾ ਪਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਲਈ, ਪੂਰਨ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸੰਸਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਕੁਸ਼ਲ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਹਨ ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਨਾਲ 'ਬਿਨ ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਓ' ਨਾਰੀਅਲ ਦੀ ਗਿਰੀ ਉਪਰਲੇ ਆਵਰਨ ਨਾਲ ਇਕ-ਮਿੱਕ ਹੈ। ਬੜੀ ਹਿਕਮਤ ਨਾਲ ਉਪਰਲੇ ਖੋਲ ਤੋਂ ਗਿਰੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦੇਹ ਤੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਕਰਨਾ। ਨਚਿਕੇਤਾ ਬਿਸ਼ਰਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਇਕ ਯੱਗ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਸਮੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਬੇਲੋੜੀਂਦਾ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਬੁੱਢੀਆਂ ਗਊਆਂ ਦਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਲਕ ਨਚਿਕੇਤਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪੁੱਛੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਿਚ ਦਿਓਗੇ? ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਕੀਤਾ। ਬੱਚਾ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਾ, ਤੈਨੂੰ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾਂ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬੱਚਾ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਭੁੱਖਾ-ਭਾਣਾ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਅਖੀਰ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਰ ਮੰਗਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਬਾਲਕ ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੇ ਮੰਗਿਆ¸ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ, ਦੂਜੀ¸ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਗਨੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦਿਓ, ਤੀਜਾ ਵਰ-ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਹੱਸ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਦੂਜੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਰ ਕਿਸੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਲੋਕ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦੈ। ਉਥੇ ਸਦਾ ਜਵਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਊ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੈ। ਕਲਪਬ੍ਰਿਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਥੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਲੌਕਿਕ-ਅਲੌਕਿਕ ਜਿਹੜੀ ਸ਼ੈਅ ਦੀ ਚਾਹਤ ਕਰੋ, ਤਤਕਾਲ ਉਹ ਸ਼ੈਅ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਸਵਰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ¸'ਸਵ: ਗਮਨ ਕੋਰਤੀ ਸ: ਸਵਰਗ: '
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮੁਕਾਮ ਤਕ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਮਨ-ਬੁੱਧੀ, ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਕਾਰਾਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਲਈ ਅਗਨੀ-ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਲਕ ਨਚਿਕੇਤਾ ਕਰਦੈ। ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਗਨੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿਓ। ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨ ਦੇ ਸਿਰਜੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ, ਹਸਤੀ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਲਈ ਅਗਨ ਵਿੱਦਿਆ। ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ¸'ਸੁਣਿਐ ਜੋਗੁ ਜੁਗਤਿ ਤਨੁ ਭੇਦ'। ਸਤਿਗੁਰ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸੁਣੋ......ਤੁਹਾਨੂੰ, ਤਨ ਤੋਂ, ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਜੁਗਤ, ਤਨ ਤੋਂ ਭੇਦ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧਾ ਆ ਜਾਏਗੀ। ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਜੀਵਾਤਮਾ ਦਾ ਸਫਰ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ''ਇਸ ਬਾਰੀਕੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ ਅੰਕੜੇ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗਾ, ਅੱਜ ਇੰਨਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ, ਇੰਨਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ, ਇੰਨਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ¸'ਪੰਡਤ ਮਾਤੇ ਪੜਿ ਪੁਰਾਨ। ਜੋਗੀ ਮਾਤੇ ਜੋਗ ਧਿਆਨ।' ਵੇਦਾਂ-ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਹੰਕਾਰ ਬਣ ਜਾਏਗਾ। ਜੋਗੀ ਦੀ ਯੋਗਕ੍ਰਿਆ, ਤਪੀਸਵਰ ਦਾ ਤਪ ਸਾਰੇ ਆਤਮ-ਘਾਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਵਿਚ ਸਤਿਗੁਰ ਆਪਿ ਰਖਿਉਨ'¸ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ 'ਚੋਂ ਹਰਿਦੁਆਰ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ....ਬਿਨ ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਓ।
- ਗੁਰੂਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀ
