ਜਿਥੇ ਪੱਥਰਾਂ 'ਚ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ
ਪਿਆਰੇ ਪਾਠਕੋ! ਤੁਸੀਂ ਅਜਾਇਬਘਰ ਤਾਂ ਦੇਖੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ 'ਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਅਜਾਇਬਘਰ 'ਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਵਿਰਸਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਬਹੁਮੁੱਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਹਿਦੀਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ 'ਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਅੱਜਕਲ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ 'ਹਿਸਟਰੀ ਇਨ ਸਟੋਨ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਧਾਮ ਮਹਿਦੀਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਆਂਗੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਝਾੜ ਸਾਹਿਬ, ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਸਾਹਿਬ, ਆਲਮਗੀਰ ਸਾਹਿਬ, ਰਾਏਕੋਟ, ਲੰਮੇ ਜੱਟਪੁਰਾ ਤੇ ਮਾਣੂੰਕੇ ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਦੀਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਆ ਪੁੱਜੇ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਏ ਸਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਥੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਵਸੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਚਾਰੇ ਹੀ ਪਾਸੇ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਹੀ ਝਾੜੀਆਂ ਇਥੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਇਕ ਢਾਬ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਢਾਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਢਾਬ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਢਾਬ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ 'ਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ ਤੇ ਸਾਫ ਹੋਈ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਢਾਬ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਸ ਢਾਬ ਕੋਲ ਪੜਾਅ ਕਰੋ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਢਾਬ ਦੇ ਸਾਫ ਜਲ ਨਾਲ ਮੂੰਹ-ਹੱਥ ਧੋਤਾ ਤੇ ਦਾਤਣ ਕੁਰਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਥਕਾਨ ਲਾਹੀ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਕਾਫੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਇਕਾਂਤ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਕਾਫੀ ਪਸੰਦ ਆਈ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਇਹ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵੱਲ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣੀ ਹੈ। ਢਾਬ ਕੋਲ ਰਾਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਅਗਾਂਹ ਪਿੰਡ ਚੱਕਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਰਾਤ ਕੱਟੀ। ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਖਮੀਰ ਸ਼ਮੀਰ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਜ਼ਫਰਨਾਮਾ ਲਿਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਪਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਉਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜਕਲ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾ, ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਲੱਖਾ ਦੇ ਹੀ ਵਸਨੀਕ ਹਨ, ਨੇ ਇਥੇ ਖੁਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਾਰਸੇਵਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਆਰੰਭਿਆ। ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾ ਨੇ ਕਾਰਸੇਵਾ ਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਥੇ ਇਕ ਬਿਨਾਂ ਛੱਤ ਤੋਂ ਕਮਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵੀ ਡਿਗੂੰ-ਡਿਗੂੰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਕ ਕਰ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਾਰਸੇਵਾ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਂ ਕੇਵਲ ਸਵਾ ਏਕੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਖਰੀਦੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦੇ ਨਾਂ 25 ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਨੋਖੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਸਕੇ ਅਤੇ ਲਾਭ ਉਠਾ ਸਕੇ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਇਥੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮੋਨਿਊਮੈਂਟਸ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਦੇ ਮੋਨਿਊਮੈਂਟਸ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸਾ ਵੀ ਮੋਨਿਊਮੈਂਟਸ ਰਾਹੀਂ ਇਥੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਵੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਨਿਊਮੈਂਟਸ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਰਾਏਕੋਟੀ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਾਰੋਂ (ਸੁਨਾਮ) ਤੇ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਭਾਈ।
ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਰਾਏਕੋਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਹਿਯੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਬੁੱਤਾਂ 'ਚ ਜਾਨ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਅਸਲ 'ਚ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਰਾਏਕੋਟੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮੋਨਿਊਮੈਂਟਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਿਤਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਈ ਕੀਮਤੀ ਵਰ੍ਹੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਰਮਯੋਗੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਕਲਾ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਪਈ। ਜਿਸ ਢਾਬ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦਾਤਣ ਕੁਰਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਸਾਫ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਅੱਜਕਲ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਸਰੋਵਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਤੇ ਮਿੰਨੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਕੁਝ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ 'ਚ ਬੁੱਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਹ ਕੰਮ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜਕਲ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਇਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁੱਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਕਿਸੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਂਝ ਵੀ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਰ ਬਾਲ ਮਨਾਂ 'ਤੇ ਕਾਫੀ ਡੂੰਘਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇਹ ਗੱਲ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬੁੱਤ ਕਿਉਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਫੇਰ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ 'ਚ ਲੱਗੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਇਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਚ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮ ਭਗਤ ਤੁਲਸੀਦਾਸ
NEXT STORY 
