यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वश:।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ५८॥
ਯਦਾ ਸੰਹਰਤੇ ਚਾਯਮ ਕਰਮੋ 'ੜੰਗਾਨੀਵ ਸਰ੍ਰਵਸ਼ਹ੍ਰ।
ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਣੀ ਇੰਦ੍ਰਯਾਰ੍ਰਥੇਭ੍ਰਯਸ ਤਸਯ ਪ੍ਰਗ੍ਰਯਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਠਿਤਾ ॥ ५८॥
ਯਦਾ-ਜਦੋਂ ; ਸੰਹਰਤੇ-ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਚ-ਵੀ ; ਅਯਮ੍ਰ-ਇਹ ; ਕੁਰ੍ਰਮਹ੍ਰ-ਕੱਛੁਕੁੰਮਾਂ; ਅੰਗਾਨਿ-ਅੰਗ ; ਇਵ-ਬਰਾਬਰ ; ਸਰਵਸ਼ਹ-ਇਕੋ ਨਾਲ; ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਣਿ-ਇੰਦਰੀਆਂ, ਇੰਦ੍ਰਿਯਅਰ੍ਰਥੇਭਯਹ-ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ; ਤਸਯ-ਉਸਦੀ ; ਪ੍ਰਗ੍ਰਯਾ-ਚੇਤਨਾ ; ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਠਿਤਾ-ਸਥਿਰ।
ਅਨੁਵਾਦ : ਜਿਵੇਂ ਕੱਛੂਕੁੰਮਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ ਵਿਚ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵ : ਕਿਸੇ ਯੋਗੀ, ਭਗਤ ਜਾਂ ਆਤਮ ਸਿੱਧ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਕਰ ਸਕੇ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਦਾਸ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਆਖੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਯੋਗੀ ਕਿੰਝ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਹੈ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੋਗੀ ਜਾਂ ਭਗਤ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਸਪੇਰੇ ਵਾਂਗ ਤਕੜਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੁਕਮ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ 'ਕਰੋ' ਅਤੇ ਕੁਝ 'ਨਾ ਕਰੋ' ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਕੋਈ ਇਹ 'ਕਰੋ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੋ' ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਸੰਜਮ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਾਵਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣ ਕੱਛੂਕੁੰਮੇ ਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਕਤ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਸਮੇਟ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖਾਸ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਾਵਨਾ ਭਾਵਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵੀ ਸਿਰਫ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਖਾਸ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲਗਾਵੇ। ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲਗਾਈ ਰੱਖਣਾ ਕੱਛੂਕੁੰਮੇ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿਓ ਪਹਿਲ
NEXT STORY 
