ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦਾ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ‘ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ’ ਦਾ 139ਵਾਂ ਐਪੀਸੋਡ 25 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੋਦੀ ਜੀ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਭਾਵ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪੂਰਨੀਆ ਦਾ ਮਖਾਣਾ ਹੁਣ ਗ੍ਰੀਸ (ਯੂਨਾਨ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਖਾਣਾ ਉਤਪਾਦਨ ’ਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸੀਮਾਂਚਲ (ਪੂਰਨੀਆ, ਕਟਿਹਾਰ, ਅਰਰੀਆ, ਕਿਸ਼ਨਗੰਜ) ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 85 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਹੋਰ ਬਰਾਮਦਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ’ਚ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਕਲਬੁਰਗੀ ਦੀ ਅਰਹਰ (ਤੂਰ) ਦਾਲ ਦਾ ਮਾਲਦੀਵ ਨੂੰ ਬਰਾਮਦ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਖਾਦੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰਤਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਟੀਰ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੋਦੀ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਹੈ।
ਆਮ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਸਵਰਾਜ ਉਦੋਂ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹਰ ਪਿੰਡ ਆਪਣੀਆਂ ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ’ਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ। ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕ੍ਰਿਤ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਹਸਤਸ਼ਿਲਪ, ਚਰਖੇ ਅਤੇ ਕੁਟੀਰ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਰਤ ’ਚ ਹਰ ਹੱਥ ਨੂੰ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਇਹ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਇਕ ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਨਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਟੀਚਾ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਲਾਭ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਖਰੀ ਕਤਾਰ ’ਚ ਬੈਠੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਪੱਛੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਅੱਜ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੰਦਰਭ ’ਚ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਾਂ?
ਮੋਦੀ ਜੀ ਨੇ ‘ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ’ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ’ਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਬਾਤ ਭਾਵ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਐਲਾਨ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਤਿਆਰ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਹਸਤਸ਼ਿਲਪ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਕੁਟੀਰ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੱਖਾਂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ, ਬੁਣਕਰਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਦੇਸ਼ ’ਚ ਹੀ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਰਾਮਦ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖਾਦੀ, ਹਸਤਸ਼ਿਲਪ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ’ਚ ਗਾਂਧੀ ਜਯੰਤੀ ’ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਗਾਂਧੀ ਗ੍ਰਾਮੋਉਦਯੋਗ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 28 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧਦੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਗਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ’ਚ ਹਰੇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ’ਚ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਥਾਨਕ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ, ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦੀਏ? ਦੀਵਾਲੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਦੀਵੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਜਾਵਟੀ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਚੁਣੀਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ’ਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਹਿੱਤ ’ਚ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ’ਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਹਿਲ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ’ਚ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੀਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਟੈਰਿਫ ਵਰਗੇ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਥਿਕ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
–ਡਾ. ਵਰਿੰਦਰ ਭਾਟੀਆ
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਕਨੀਕ ’ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ’ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
NEXT STORY 
