ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ: ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ-ਅਧਾਰਤ ਸੰਗਠਨ Change.org ਵਰਗੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਦੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 56.5 ਮਿਲੀਅਨ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2011 ਤੋਂ ਲਗਭਗ 7-8 ਮਿਲੀਅਨ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦੇ ਹਿੰਦੀ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। 2022 ਤੱਕ, ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 520,000 ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਕੋਲ 2025 ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ 1,805 ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਡੇਟਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ-ਅਧਾਰਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, Avaaz ਦੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਤੱਕ 193 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 90 ਮਿਲੀਅਨ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇ ਚੋਣ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਹਨ।
ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਆਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਸਲੈਕਟੀਵਿਜ਼ਮ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇੰਟਰਫੇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਡੇਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਾਲ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਕਸਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਟੀਸ਼ਨਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚਿਤ ਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਡੇਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਲਗੋਰਿਦਮਿਕ ਫੀਡਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਡੇਟਾ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਤੱਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਰਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਔਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਲੈਕਟੀਵਿਜ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖਤਰੇ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਾ
ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ, ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਹਾਨ ਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹਨਾਂ ਕਲਿੱਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਹਨੇਰਾ ਪੱਖ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ: ਡੇਟਾ ਮਾਈਨਿੰਗ, ਪ੍ਰੋਫਾਈਲਿੰਗ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੇ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ। ਆਪਣੇ ਭੌਤਿਕ ਹਮਰੁਤਬਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਆਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਮ, ਈ-ਮੇਲ ਪਤਾ, ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ, ਪੈਨ ਕਾਰਡ, ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਅਪੀਲ ਇਹਨਾਂ ਚੌਕਸ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ, ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਡੇਟਾ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕੌਣ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਇਸ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਤੀਜੀ-ਧਿਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਈਮੇਲ ਪ੍ਰਦਾਤਾ, ਵਿਗਿਆਪਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਡੇਟਾ ਸੌਂਪਣਾ ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਔਨਲਾਈਨ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ, ਹਾਈਪਰ-ਪਰਸਨਲਾਈਜ਼ਡ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਣਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸ ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਗਾਹਕੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਡਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਯੋਗ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਈਕ੍ਰੋਟਾਰਗੇਟਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਪਛਾਣਕਰਤਾ ਇਕੱਠੇ ਕਰੋ, ਹੋਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸੰਕੇਤ ਜੋੜੋ, ਫਿਰ ਹਾਈਪਰ-ਪਰਸਨਲਾਈਜ਼ਡ ਸੁਨੇਹੇ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਇਨਬਾਕਸ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਫੀਡ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੀਆਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਇੱਕ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਲਈ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਕੀ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
ਸਾਈਬਰ ਧਮਕੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ
ਅਜਿਹੇ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਵਰਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਕਲੀ ਈਮੇਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਿੰਕ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਂਕ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਕਰਨ, ਜਾਂ ਮਾਲਵੇਅਰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਮਲਾਵਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਸਮਰਥਨ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਈਮੇਲਾਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: "ਆਪਣੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ," "ਹੁਣੇ ਦਾਨ ਕਰੋ," ਜਾਂ "ਆਪਣੇ ਦਸਤਖਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ।" ਇੱਕ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਾਸਵਰਡ ਚੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2023 ਦੇ ICMR ਡੇਟਾ ਉਲੰਘਣਾ ਸਮੇਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਾਲੀਆ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸਨੇ 81.5 ਮਿਲੀਅਨ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡੇਟਾ ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ 'ਤੇ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2024 ਦੀ ਘਟਨਾ ਜਿਸਨੇ 30 ਮਿਲੀਅਨ ਸਟਾਰ ਹੈਲਥ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਫਾਈਲਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰੌਤੀ ਲਈ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਲਾਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਹੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਸੂਚੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੈਰ-ਰਾਜੀ ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਕ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ-ਜ਼ੋਨ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਡਾਟਾ ਲੀਕ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵੀ ਹੈ। ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਡੇਟਾ "ਵੇਚ" ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਤੀਜੀ-ਧਿਰ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਦਸਤਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫੀਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹਿਸ ਜਾਂ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਧੱਕਦੇ ਹਨ।
ਜਗਬਾਣੀ ਈ-ਪੇਪਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਐਪ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
For Android:- https://play.google.com/store/apps/details?id=com.jagbani&hl=en
For IOS:- https://itunes.apple.com/in/app/id538323711?mt=8
ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੇ ਦੋ ਸਮੂਹਾਂ 'ਚ ਝੜਪ, ਕੀਤੀ ਕੁੱਟਮਾਰ, ਪੰਚਾਇਤ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਵੱਡਾ ਕਦਮ
NEXT STORY 
