त्रैगुण्यविषया वेदा निस्रैगुण्यो भवार्जुन।
निद्र्वद्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान्।।४५।।
ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਰਯ-ਵਿਸ਼ਯਾ ਵੇਦਾ ਨਿਸ੍ਰਤ੍ਰੈਗੁਣਯੋ ਭਵਾਰ੍ਰਜੁਨ।
ਨਿਰ੍ਰਦ੍ਰਵੰਦ੍ਰਵੋ ਨਿਤ੍ਰਯ-ਸਤ੍ਰਤ੍ਰਵ-ਸ੍ਰਥੋ ਨਿਰ੍ਰਯੋਗ-ਕ੍ਰਸ਼ੇਮ ਆਤ੍ਰਮਵਾਨ੍ਰ।।45।।
ਤ੍ਰੈ-ਗੁਣ੍ਰਯ¸ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ; ਵਿਸ਼ਯਾਹ੍ਰ¸ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ : ਵੇਦਾਹ੍ਰ¸ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ; ਨਿਸ੍ਰਤ੍ਰੈ¸ਗੁਣ੍ਰਯਹ੍ਰ¸ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ; ਭਵ¸ਹੋਵੇ; ਅਰ੍ਰਜੁਨ ¸ਹੇ ਅਰਜੁਨ : ਨਿਰ੍ਰਦ੍ਰਵੰਦ੍ਰਵਹ੍ਰ¸ਦ੍ਵੈਤ ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ; ਨਿਤ੍ਰਯ¸ਸਤ੍ਰਤ੍ਰਵ-ਸ੍ਰਥਹ੍ਰ¸ ਨਿੱਤ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਵਿਚ ਸਥਿਤ; ਨਿਰ੍ਰਯੋਗਕ੍ਰਸ਼ੇਮਹ੍ਰ¸ਲਾਭ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ; ਆਤ੍ਰਮ-ਵਾਨ੍ਰ¸ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਸਥਿਤ।
ਅਨੁਵਾਦ : ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠੋ। ਸਾਰੇ ਦ੍ਵੈਤ, ਲਾਭ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨੀ ਬਣੋ।
ਭਾਵ : ਸਾਰੇ ਭੌਤਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਰਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਕਰਮਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਮ ਕਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਧਰਾਤਲ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਵੇਦਾਂਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪਦਵੀ ਤਕ ਉਪਰ ਉੱਠੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬ੍ਰਹਮ ਜਿਗਿਆਸਾ ਜਾਂ ਪਰਮ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਕਠਿਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਸ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁੱਟਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਜਿਵੇਂ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਗਵਤ ਪ੍ਰਤੱਖੀਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਪੰਜਵੇਂ ਵੇਦ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਹੈ। ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਤੋਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਣੀ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ
NEXT STORY 
