ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਸੂਰੀ ਸੰਨ 1826 ਤੱਕ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਮਸੂਰ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਨਗਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ 'ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੇਲਸ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ' ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਂ ਇਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀ 'ਮਸੂਰ' ਦੀ ਦਾਲ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪਿਆ।
ਸੰਨ 1820 ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੈਪਟਨ ਯੰਗ ਨੇ ਇਥੋਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬੰਗਲਾ ਇਥੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਥਾਨ ਇਕ ਹਿਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਹਨ। ਹੁਣ ਮਸੂਰੀ ਆਈ. ਏ. ਐੱਸ. ਦੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2014 ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਕ ਵਾਰ ਮਸੂਰੀ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਥਾਨ ਇੰਨਾ ਵਧੀਆ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ।
ਹਰ ਪਹਾੜੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਲ ਰੋਡ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਸੂਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਚਹਿਲ-ਪਹਿਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਇਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਥੇ ਕਲਾਤਮਕ ਟੋਪੀਆਂ ਵੇਚਣ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਮਸੂਰੀ ਦਾ ਕੰਪਨੀ ਗਾਰਡਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੂਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਐੱਚ. ਫਾਕਨਾਰ ਲੋਗੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
1842 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੰਪਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿਚ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਗਾਰਡ ਜਾਂ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਗਾਰਡਨ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਲ ਰੋਡ 'ਤੇ ਪੈਦਲ ਟਹਿਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ ਰੋਡ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਸੂਰੀ ਤੋਂ 15 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ 4500 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਇਹ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਘਾਟੀ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਆਪਣੀ ਚਾਹ ਦਾਵਤ ਅਕਸਰ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ 'ਕੈਂਪ ਟੀ' ਫਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ 5 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਾਵਾਂ 'ਚ ਵਗਦੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਕਲਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮਜ਼ਾ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ 'ਰੋਪ ਵੇ' 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਾਟਰ ਗੇਮ ਵਿਚ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਝਰਨੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੀ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਸਥਾਨ ਹਨ ਪਰ ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੀ ਹੈ।
ਤਿੱਬਤੀ ਮੰਦਰ
ਬੁੱਧ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਗਾਥਾ ਕਹਿੰਦਾ ਇਹ ਮੰਦਰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਕੁਝ ਡਰੰਮ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਸੂਰੀ ਝੀਲ
ਮਸੂਰੀ ਤੋਂ ਲੱਗਭਗ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਰੋਡ 'ਤੇ ਨਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਿਕਨਿਕ ਸਪੌਟ ਹੈ। ਇਥੇ ਪੈਡਲ-ਬੋਟ ਵੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੂਨ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾਊਡਸ ਐਂਡ
ਇਹ ਬੰਗਲਾ 1838 'ਚ ਇਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੇਜਰ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਸੂਰੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਭਵਨਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਬੰਗਲੇ ਨੂੰ ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਲਾਊਡਸ ਐਂਡ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਹੋਟਲ ਮਸੂਰੀ ਹਿਲ ਦੇ ਇਕਦਮ ਪੱਛਮ ਵਿਚ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤੋਂ 8 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਦਰੱਖਤਾਂ-ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।
ਚਾਈਲਡਰਸ ਲਾਜ
ਲਾਲ ਟਿੱਬਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਮਸੂਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਜਾਂ ਪੈਦਲ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਬਰਫ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਰੋਮਾਂਚਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਨਾਗ ਦੇਵਤਾ ਮੰਦਰ
ਕਾਰਟ ਮੇਕੇਂਜੀ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਮਸੂਰੀ ਤੋਂ ਲੱਗਭਗ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਵਾਹਨ ਠੀਕ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਮਸੂਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੂਨ ਘਾਟੀ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰਖੰਡਾ ਦੇਵੀ
ਇਹ ਸਥਾਨ ਮਸੂਰੀ-ਟਿਹਰੀ ਰੋਡ 'ਤੇ ਮਸੂਰੀ ਤੋਂ ਲੱਗਭਗ 33 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਘਨੋਲਟੀ ਤੋਂ 8 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬੱਸ ਜਾਂ ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ 'ਦੇਵਾਸ-ਥਾਲੀ' ਤੱਕ ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ 2 ਕਿ. ਮੀ. ਪੈਦਲ ਤੁਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 10,000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਸ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗਨ- ਹਿਲ, ਲਾਖਾਮੰਡਲ, ਕੈਮਲ ਬੈਕ ਰੋਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ ਹਨ।
