ਭਾਰਤ ਨੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ, ਚੀਨੀ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ। ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਅੱਜ ਮੁਸਲਿਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ।
ਬਮਾਸਾ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ 'ਚ ਸਵਰਗ ਲਈ ਸ਼ਬਦ 'ਸਰਗ' ਅਤੇ ਨਰਕ ਲਈ ਸ਼ਬਦ 'ਨਰਕ' ਹੈ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਇਸਲਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਇਸਲਾਮ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਗਿਆ), ਇਹ ਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੂਤਵ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ 'ਚ ਸੀ, ਜੋ ਉਥੇ ਓਡਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਕਾਵਿ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ (ਜੋ ਹੁਣ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ) ਨੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈਆਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦਾ ਨਾਂ ਗਰੁੜ (ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਪੌਰਾਣਿਕ ਰਾਜਾ) ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ 'ਚ ਸੈਨਾ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨੂਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਨੂਮਾਨ ਹੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ 'ਚ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ 'ਚ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਕਾਰਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪਾਂਡਵ ਭੀਮ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਵਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੱਥ 'ਤੇ ਆਰੂੜ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਹਿੰਦੂ ਹਸਤਲਿੱਪੀ ਸੁਤਾਸੋਮਾ ਕਾਕਵਿਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਉਦਾਹਰਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ—'ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਤੱਤ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ 'ਚ ਵੱਖ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਨਜ਼ਰ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਧ ਦਾ ਸੱਚ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸੱਚ ਇਕ ਹੈ? ਉਹ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਇਕ ਹੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ 'ਚ ਕੋਈ ਦੋਹਰਾਪਣ ਨਹੀਂ ਹੈ।'
ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਗਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਭਾਰਦਵਾਜ, ਅਗਸਤਯ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤ 'ਚ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਾਲੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ 'ਚ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਸੰਧਿਆ (ਦਿਨ 'ਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ) ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਬਾਲੀ ਦੇ ਹਰੇਕ ਵਿਦਿਆਲਿਆ 'ਚ ਹੈ। ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ ਦਿਨ 'ਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਬਾਲੀ ਦੇ ਹਰੇਕ ਵਿਦਿਆਲਿਆ 'ਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿਨ 'ਚ 3 ਵਾਰ ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਭਾਰਤ 'ਚ ਸਾਡੇ ਸਕੂਲਾਂ 'ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਬਾਲੀ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਿਬਾਸ ਧੋਤੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਧੋਤੀ ਪਹਿਨੇ ਬਿਨਾਂ ਮੰਦਰ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਬਾਲੀ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਵਸਥਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਬਾਲੀ ਦੀਪ ਦਾ (ਗਰਏਛ) ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਪੰ੍ਰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਟੂਰਿਸਟ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਤ੍ਰਿਭੁਜ (ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਆਕਾਰ) ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਇਹ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ (ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ) ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚਰਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚਰਨ (ਜਨਮ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਮੌਤ) ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਲੀ ਦੇ ਚੌਲ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤ 'ਚ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਭੂਦੇਵੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮਾਤਰ ਦੇਵੀ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਦੇਵੀਆਂ, ਜੋ ਭਾਰਤ 'ਚ ਤਿਰੂਪਤੀ ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਕ ਮੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਭੂਦੇਵੀ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਬਕ ਪ੍ਰਥਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
NEXT STORY 
