ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ 1646 'ਚ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ ਤੇ ਪੂਰਨ ਕਰਮਯੋਗੀ ਸਨ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦਾਰਾ ਨੂੰ ਇਕ ਦਵਾਈ ਭੇਜੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਆਰਾਮ ਆ ਗਿਆ। 1657 'ਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਿਚਾਲੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖਤ ਲਈ ਸ਼ਾਮੂਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ 2100 ਘੋੜਸਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਗਏ ਪਰ ਇਸ ਲੜਾਈ 'ਚ ਦਾਰਾ ਹਾਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਾਰਾ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦਾਰਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਚਿਰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਾਰਾ ਬਚ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸਿੰਧ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਆਪਣੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਹੋ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਨਾ ਗਏ ਪਰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਿੱਲੀ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਬੜੀ ਸੂਝਬੂਝ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ। ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਭ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਾਜੀਆਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਚੱਕ-ਥੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਲੋਕ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ : ਮ : 2
ਮਿਟੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੀ, ਪੇੜੈ ਪਈ ਕੁਮਿਆਰ
ਘੜਿ ਭਾਂਡੇ ਇਟਾ ਕੀਆ, ਜਲਦੀ ਕਰੇ ਪੁਕਾਰ
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਜੀ ਤੋਂ ਉਕਤ ਸ਼ਲੋਕ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਮੰਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਕਤ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿਚ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ 'ਬੇਈਮਾਨ' ਹੈ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਰ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ-ਪਿਤਾ ਹਰਿ ਰਾਏ ਸਖਤ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਮੁੜ ਪੰਜਾਬ ਨਾ ਆਉਣ। ਇਸ 'ਤੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੇ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉਧਰ ਭਾਵ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਖੇ ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੇ ਪੌੜ ਮਾਰਿਆ, ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੰਡਾ ਸਾਹਿਬ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੇਹਰਾਦੂਨ 1676 'ਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਥੇ ਸ਼ੇਰ-ਬਘੇਲੇ ਆਮ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਇਕ ਹੱਸਦਾ-ਵਸਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਹਾਂ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਵਿਚਾਲੇ ਜਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਕਿਸ਼ਤੀ 'ਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੀ ਹੋਈ। ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਠੰਡੀ-ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਬੜਾ ਸੁਹਾਵਣਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਪੁਰਖ ਜਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਕਿਸ਼ਤੀ 'ਚ ਮਿਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ।
(ਦੇਖੋ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਲਿਖਤ 'ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼')
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ 'ਚ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਸੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੜੱਪਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਪੂਰਨ ਕਰਮਯੋਗੀ ਸਨ। ਯੋਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ Nirvikalpa Samadhi ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 1686 'ਚ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬ ਕੌਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਲੰਬੀ ਨਿਰਵਿਕਲਪਾ ਸਮਾਧੀ 'ਚ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ 'ਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਨਿਰਵਿਕਲਪਾ ਸਮਾਧੀ 'ਚ ਚਲੇ ਗਏ।
ਪਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ੀ ਮਸੰਦਾਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਗੁਰਬਖਸ਼ਾ (ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ) ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਦੁਹਾਈ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪੰਜਾਬ ਕੌਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੜੱਪਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇ ਰਹੀ।
ਗੁਰਬਖਸ਼ੇ ਨੇ ਇਕ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਮਰੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤੋੜ ਕੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਕੀਮ ਬਣਾਈ। ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਸਾੜਨਾ ਇਕ ਗੁਨਾਹ ਸੀ। ਇਸ 'ਤੇ ਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬ ਕੌਰ ਨੇ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੁਰੰਤ 300 ਘੋੜਸਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਪਹੁੰਚੇ ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤਕ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਜਲਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਮਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਜਿਊਂਦੇ ਸਾੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬ ਕੌਰ ਤੋਂ ਦੋਸ਼ੀ ਮਸੰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪੁੱਛੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਾ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।
ਹੋਲੀ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਬਾਅਦ (ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ) ਦੇਹਰਾਦੂਨ 'ਚ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ਾਂ-ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਝੰਡਾ ਸਾਹਿਬ ਮੌਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਝੰਡਾ ਸਾਹਿਬ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਗਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਝੰਡਾ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰੱਖਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ 'ਚ ਇਸ ਦਿਨ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
¸ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ)
ਸਵਾਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰੂਪ ਚੰਦ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ
NEXT STORY 
