ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ’ਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਖਚਾਖਚ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਮਹਿੰਗਾਈ ’ਚ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਦੇ ਥੈਲੇ ਜਿੰਨੇ ਭਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਓਨੇ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਘਰ ਸਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ’ਚ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਦੋਸਤ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਅਤੇ ਉਤਸਵਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਲੁਕਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ-ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੀ ਨਵੀਨਤਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਘੜਿਆ ਹੈ?
ਇਹ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਤਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸੱਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਣੇ ਹੋਣਗੇ, ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਰੱਖਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਅਤੀਤ ’ਚ ਬੱਝੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਹਿ ਕੇ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਪਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਰੱਕੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਤੀ ਭੁਲੇਖਾਪਾਊ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਅਸਾਧਾਰਨ ਗਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰੁਝਾਨ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ’ਤੇ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਣ, ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰੱਖਣ, ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤਿਉਹਾਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ’ਚ ਨਾਲ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਤਸਵ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ, ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰਖੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਹਨ।
ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਇਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਦੋਂ ਬਣ ਗਈ? ਕਿਸੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਖ਼ਰਚ ਤੋਂ ਕਦੋਂ ਆਂਕੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ? ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ’ਚ ਇੰਨੇ ਕਦੋਂ ਰੁੱਝ ਗਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦੇ ਹਾਂ, ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਅਸਲ ’ਚ ਚੰਗਾ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਸਮੱਸਿਆ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਾਹਰੀ ਦਿਖਾਵਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਰਥ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ, ਭਾਰਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਅਜਿਹੇ ਸਬਕ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੀਵਾਲੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹਨੇਰੇ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਈ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ’ਚ ਵੀ ਉਮੀਦ ਬਚੀ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਤਿਉਹਾਰ ਉਦਾਰਤਾ, ਮੁਆਫ਼ੀ, ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੁਕਾਬਲੇ, ਨਿੱਜੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਨਖਾਹ ਕਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਕੀ ਮੁੱਲ ਜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਦਇਆ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਜਿਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤਿਉਹਾਰ ਕਿਉਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਕੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਘਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ’ਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਥਾਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਤਿਉਹਾਰ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਾਤਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ’ਚ ਰੁਚੀ ਗੁਆ ਦੇਣ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਸਾਰਥਕ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝਿਜਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਨਾਲ ਹੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੇਦਭਾਵ, ਅਸਮਾਨਤਾ ਜਾਂ ਅਨਾਦਰ ਨੂੰ ਬੜ੍ਹਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਉਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੁੱਲ-ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਣ, ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਦਿਆਲਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਆਦਰ-ਸਾਡਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦਮਨ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਤਿਉਹਾਰੀ ਮੌਸਮ ’ਚ, ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਹਿੰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ। ਕਿਸੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਉਦਾਰਤਾ, ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਗੁਆਂਢੀ ਪ੍ਰਤੀ ਇਕ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਭਾਵ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੀਗਰ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣਾ, ਕਿਸੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਿੰਗੀ ਖ਼ਰਚੀਲੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ’ਚ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾ ਅਰਥ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਤਸਵ ਦੀ ਸੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ’ਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ’ਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਭਾਰਤ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ, ਨਵਾਚਾਰ ਕਰਨ, ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ, ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਜੋ ਉਹ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਫ਼ਾਲੋਅ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਆਕਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਉਦੋਂ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ।
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰੀ ਮੌਸਮ ’ਚ ਦੀਪ ਜਗਾਏ ਜਾਣ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਕੀ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਭੌਤਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇਪਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜਿਊਣਾ ਸਿਖਾਉਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ?
ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਜਿੱਤਣ ਦਿਓ ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਨਾ ਗੁਆਉਣ ਦੇਣ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਿਵੇਕ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਿਰਫ ਬਦਲਦੀ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਏ ਬਿਨਾਂ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
—ਦੇਵੀ ਐੱਮ. ਚੇਰੀਅਨ
ਦੇਸ਼ ’ਚ ‘ਜਿਗੋਲੋ’ ਦਾ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਟ੍ਰੈਂਡ
NEXT STORY 
