ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਓ'' ਇਕ ਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਮਿਲਣ ਦੀ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ¸ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ। ਸਰੀਰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਕਲਾਪ ਤੋਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਤਮਾ! ਇਹ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਿਖ ਹੈ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਹੈ। ਬਸ ਇੰਨਾ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਏ ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਮਿਲਣ ਦੀ। ਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਨਹੀਂ, ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ। ਕੇਵਲ ਜੀਵ-ਆਤਮਾ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਗੁਪਤ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੈ।
ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਫਰੀਦਾ ਪੰਖਿ ਪੁਰਾਹੁਣੀ, ਦੁਨੀ ਸਹਾਵਾ ਬਾਗ''। ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਉਪਰ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸਾਖ 'ਤੇ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਆਲ੍ਹਣਾ! ਉਸ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਪੰਖੀ! ਰਾਤ ਦਾ ਬਸੇਰਾ ਹੈ ਉਹ ਦਰੱਖਤ। ਸੁਬਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗੀ ਤਾਂ ਪੰਖੀ ਨੂੰ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਦਰੱਖਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਮੋਹ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਬਾਗ ਸੁਹਾਉਣਾ ਹੈ ਪਰ ਇਕ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ, ਪਿਆਰੇ ਲੱਗਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੀਵਾਤਮਾ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਤਿਗੁਰੂ, ਜੀਊਂਦਿਆਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸਮਾਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ¸
ਰਮਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਹੂਬਲੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇਕ ਤਖਤੀ ਟੰਗੀ ਸੀ, ‘Please 3ome 1lone’ 'ਕ੍ਰਿਪਾ ਇਕੱਲੇ ਆਓ।' ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਨ ਬ੍ਰਾਈਟ, ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੱਸਿਆ¸ਰਮਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਜਾਓ। ਜਾਨ ਬ੍ਰਾਈਟ ਕੁਟੀਆ 'ਤੇ ਪੁੱਜੇ। ਬਾਹਰ ਤਖਤੀ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪਈ। ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਜਾਣ, ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਾਧੀ ਲੀਨ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕ ਕਿਨਾਰੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ। ਜਗਿਆਸੂ ਨੂੰ ਬੈਠਿਆਂ ਵੇਖ, ਪੁੱਛਿਆ¸ਕੌਣ?
''ਜੀ, ਮੈਂ ਜਾਨ ਬ੍ਰਾਈਟ''।
ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਤੂੰ ਕੌਣ? ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਨਾਲ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਖ਼ਤ ਸੁਰ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, ''ਬਾਹਰ ਤਖਤੀ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ?'' ਜੀ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜਾਨ ਬ੍ਰਾਈਟ ਨੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹਾ ਕਿਹਾ। ਅਰੇ ਮੂਰਖ! ਮਨ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈ ਆਇਆ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਜਾਹ ਬਾਹਰ ਬੈਠ ਜਾ। ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਈਂ।
ਜਾਨ ਬ੍ਰਾਈਟ ਬਾਹਰ ਬੈਠ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਗਹਿਰੇ ਉਤਰਦੇ ਗਏ। ਜਾਨ ਬ੍ਰਾਈਟ ਮੇਰਾ ਨਾਂ, ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਦਾ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਰੱਖਿਆ। ਮੈਂ ਦੇਹ ਨਹੀਂ...., ਫਿਰ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਭੁੱਖੇ-ਤ੍ਰਿਹਾਏ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਬੈਠੇ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਅੰਤਸ਼ ਦਾ ਕੋਨਾ-ਕੋਨਾ ਛਾਣਦੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਅੰਤਰਮਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਦਰੱਖਤ ਦਾ ਪੱਤਾ-ਪੱਤਾ ਡਿੱਗਦਾ ਗਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੰਦਰ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਛਟਣ ਲੱਗਾ¸ਪਹੁ ਫੁੱਟਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਮੌਨ ਪੰਖੀ ਨਾਲ ਸਾਖਿਆਤਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੈ। ਸੋ ਅਹਮ....ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ।
ਅਹਮ ਬ੍ਰਹਮ ਅਸਮੀ....ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ। ''ਮੈਂ ਜੋਤ ਹਾਂ।'' ਹੁਣ ਕੁਟੀਆ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਨਾ ਰਹੀ। ਸਤਿਗੁਰ ਨੇ ਇਕ ਸੂਤ੍ਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸੂਤ੍ਰ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਅੰਦਰਲੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦਾ 'ਨਿਜ-ਥਾਂਵ' ਹੈ। ਅਲੌਕਿਕ ਸੰਗਮ! ਗੁਰੂ ਰਮਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇ ਕੇ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਔਰ ਸਾਧਕ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ (ਇੜਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨਾ) ਨੂੰ ਟੱਪ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੋ ਦੁਰਲੱਭ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮੌਨ ਮਿਲਨ ਹੈ.....ਸੁਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੇਲ!
ਤਿਆਗ ਕਰੋ, ਕਿਸਮਤ ਬਦਲੇਗੀ
NEXT STORY 
