ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨਾਲ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਚਾਲੀ ਦਿਨ ਤਕ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਕਿ ਅੱਜ ਚਿੱਲਾ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮਸਉਦ ਗੰਜ-ਏ-ਸ਼ਕਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਫੀ ਮੱਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1173 ਈਸਵੀ (569 ਹਿਜਰੀ) ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖੋਤੋਵਾਲ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹਜ਼ਰਤ ਜਮਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਮਰੀਅਮ (ਕੁਲਸਮ ਬੀਬੀ) ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ।
ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮਰੀਅਮ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਲਿਵ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਚਪਨ 'ਚ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਚਾਰ-ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਚ ਖੁਆਜ਼ਾ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪ ਕਾਕੀ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨੇ 40 ਦਿਨ ਖੂਹ ਵਿਚ ਪੁੱਠਿਆਂ ਲਟਕ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਲਬਨ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਹਜ਼ਬਗ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਪਾਕਪਟਨ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਸੰਨ 1215 ਈ. ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਹਾਂਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਭਾਈ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਕਪਟਨ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਗੁ. ਗੋਦੜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇਕ ਛੱਪੜੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਕਲਹਰ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ) 'ਚੋਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਮੋਕਲਸੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਸਤਾਨਾਂ ਏ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਗਾਰ ਵਾਸਤੇ ਪਕੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਟਿੱਲਾ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗਾਰੇ ਦੀਆਂ ਟੋਕਰੀਆਂ ਚੁਕਵਾ ਕੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਲਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਇਕ ਕੌਤਕ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਗਾਰੇ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਸਵਾ ਹੱਥ ਉਪਰ ਹਵਾ ਵਿਚ ਤੈਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੌਤਕ ਦੇਖ ਕੇ ਹਾਕਮ ਮੋਕਲਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫੌਜਦਾਰਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਝੁਕ ਕੇ ਖਿਮਾ ਮੰਗੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਗਾਰ ਵਿਚ ਫੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੁਡਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਹਾਂਸੀ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਕੀ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ। ਉਥੋਂ ਵਾਪਿਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨੂੰ ਖੁਆਜ਼ਾ ਕਾਕੀ ਜੀ ਦਾ ਉਤਰ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਅਮਨ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹੀ ਸਿੱਧ ਨਾਥਾਂ ਵਲੋਂ ਗਲਤ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਾਧ-ਸੰਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਭਜਨ-ਬੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦਾ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ¸
ਫ਼ਰੀਦਾ ਬਾਰਿ ਪਰਾਇਐ ਬੈਸਣਾ ਸਾਈ ਮੁਝੇ ਨ ਦੇਹਿ।।
ਜੇ ਤੂ ਏਵੈ ਰਖਸੀ ਜੀਉ ਸਰੀਰਹੁ ਲੇਹਿ।।
ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਮਹਾਨ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਤਮਨਿਰਭਰ, ਸਵੈਮਾਨੀ ਅਤੇ ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਮਰਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗਾ ਦੱਸਿਆ। ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਦਾਤ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
''ਰੁੱਖੀ ਸੁੱਖੀ ਖਾਇ ਕੈ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀਉ।।
ਫ਼ਰੀਦਾ ਦੇਖਿ ਪਰਾਈ ਚੋਪੜੀ ਨਾ ਤਰਸਾਏ ਜੀਉ।''
ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕ ਕਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਤੋਂ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਕ ਭਾਵ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀਆ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਸੂਫੀ ਕਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ ਦੇ ਉੱਚ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪੂਰਨੇ ਪਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੂਫੀ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੂਰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੀਆਂ ਪੁਲਾਂਘਾਂ ਪੁੱਟੀਆਂ।
ਫਰੀਦ ਜੀ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ, ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਮਤਿ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਤਮਸਮਰਪਣ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ, ਮੈਤ੍ਰੀ ਭਾਵ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਦੇ ਗੁਣ ਸਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਪਿਆਰ ਲਈ ਬਿਰਹਾ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਇਕੋ-ਇਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਿਖਿਆ ਤਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਦੀ।
ਸ਼ੇਖ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ 1266 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 112 ਸ਼ਲੋਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕ ਸਮਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਸਾਦਗੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਬੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਗਏ ਸ਼ਲੋਕ ਅੱਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਹਨ, ਜਿੰਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨ।
ਸਲਾਹੁਣ ਅਤੇ ਅਪਣਾਉਣਯੋਗ ਗਊ ਭਗਤੀ
NEXT STORY 
