ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਝੂਲਦਾ
ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿਖਰ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ 'ਗਿਰਨਾਰ' ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਤਰਾ ਧਾਮਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ 866 ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਨਾਰ ਜੀ ਗੁਜਰਾਤ 'ਚ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਕੋਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਟ ਤੋਂ 3100 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਗਗਨਚੁੰਬੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਗਿਰਨਾਰ ਪਹਾੜ ਉਤੇ 'ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ' ਮੰਦਰ ਅੰਤਿਮ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਝੂਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਮੰਦਰ ਨਵ-ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋੜਿਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੇਵ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਵ-ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਜਟਿਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ 2000 ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਪੌੜੀਆਂ ਬਹੁਤ ਖਰਤਨਾਕ ਹਨ ਪਰ ਮੰਦਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਥੋਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਥਕਾਨ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਬਲਦੇਵ ਜੀ ਮੰਦਰ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਦਾਮੋਦਰ ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 4000 ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਖੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲੀਆਂ 800 ਪੌੜੀਆਂ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਇਕ ਵਾਰ ਦਾਮੋਦਰ ਕੁੰਡ 'ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਲਗਾਅ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੈਂਕੜੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ 'ਚ ਪਥਰੀਲਾ ਮਾਰਗ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ ਯਾਤਰੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਭਵਨਾਥ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਨਾਗਾ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12 ਤੋਂ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ 'ਚ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ 700 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ 22ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਨੇਮੀਨਾਥ ਨੇ ਕਾਲਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2000 ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਬਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਕ ਚੱਟਾਨ 'ਤੇ ਮੌਰਿਆ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਚਤੁਰਦਸ਼ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਉੱਕਰਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰੁਦ੍ਰਦਾਮਨ ਦਾ ਅਭਿਲੇਖ (105 ਈ.) ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਮੌਰਿਆ ਸਮਰਾਟ ਚੰਦਰ ਗੁਪਤ ਮੌਰਿਆ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਥੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਝੀਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਦਾਮਨ ਦੁਆਰਾ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਥੇ ਮੱਲਿਨਾਥ ਤੇ ਨੇਮੀਨਾਥ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੈਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ 1118 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਗਿਰਨਾਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਬਣੇ 16 ਮੰਦਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹਨ। ਸਿਖਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਤਰਾਸ਼ੀਆਂ ਗਈਆਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਦਰ 22ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਨੇਮੀਨਾਥ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 12ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗਿਰ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੇਢੀ-ਮੇਢੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ 'ਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਤਿੱਖੀ ਢਲਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ 'ਚ ਅੰਦਰਲੀ ਭੂਮੀ ਵੱਲ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੇਠਲੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਹੇਠਲੀ, ਤੰਗ, ਪਰਬਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਕੀਮਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਦਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ (ਦੇਖੋ ਤਸਵੀਰਾਂ)
NEXT STORY 
