ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ (ਆਈ. ਐੱਨ. ਸੀ.) ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜਿੰਨਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਗੌਰਵਮਈ ਹੈ, ਓਨਾ ਹੀ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਲੇਸ਼, ਧੜੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਗਾਵਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 1885 ’ਚ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ, ਧੜੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੇਖੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ’ਚ, ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ (ਪੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਸੀ.) ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਕਟ ’ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਹਾਈਕਮਾਂਡ ਨੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭੂਪੇਸ਼ ਬਘੇਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਹੈ। ਕੀ ਬਘੇਲ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਖਹਿਬੜਦੇ ਧੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਣਗੇ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ ਧੜੇਬੰਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।
ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿੱਜੀ ਹਉਮੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1947 ਤੋਂ 1950 ਤੱਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਭੀਮ ਸੇਨ ਸੱਚਰ ਦੀ ਗੁੱਟਬੰਦੀ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਵਧ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਦੇ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਜਗ-ਜ਼ਾਹਿਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦੌਰ ’ਚ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ ਵਿਚਾਲੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਸਿਆਸੀ ਜੰਗ ਚੱਲੀ।
ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਦੌਰ 2021-2022 ਵਿਚ ਆਇਆ। ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲੇ ਜਨਤਕ ਕਲੇਸ਼ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੈਪਟਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਛੱਡਣੀ ਪਈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ। ਹਾਈਕਮਾਂਡ ਨੇ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਚੰਨੀ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਹੱਥੋਂ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤੇ ਸੁਧਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਦੋ ਮੁੱਖ ਧੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ :
1. ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਧੜਾ : ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
2. ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਕਮੇਟੀ ਧੜਾ : ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਹੈ। ਚੰਨੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਮੋੜ ’ਤੇ, ਹਾਈਕਮਾਂਡ ਦੇ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੂਪੇਸ਼ ਬਘੇਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ’ਤੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ 2027 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਗੁੱਟਬੰਦੀ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪਰ ਕੀ ਬਘੇਲ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ’ਚ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂਪੇਸ਼ ਬਘੇਲ ਇਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਨੇਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ’ਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਈ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ :
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਬਘੇਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੁਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿਣਗੇ, ਚੋਣ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਲੜੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਈਕਮਾਂਡ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ‘ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਦੌੜ’ ’ਤੇ ਫਿਲਹਾਲ ਲਗਾਮ ਲੱਗੀ ਹੈ।
ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ : ਬਘੇਲ ਨੇ ਸਾਰੇ ਧੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਲੜਾਈਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ‘ਹਰ ਬੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਮਜ਼ਬੂਤ’ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਜੁਟਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਦਮ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਸੀ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ
ਜਨਤਕ ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ : ਬਘੇਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁੱਸਾ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ, ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ’ਚ ਹੋਈਆਂ ਰੈਲੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਚੰਨੀ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮ ਰਣਨੀਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ, ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ’।
ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੱਦਾਰਾਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ : ਬਘੇਲ ਨੇ ਖੁਦ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਅੰਦਰਲੇ ਗੱਦਾਰਾਂ’ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ ਬਾਹਰ ਲੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਹੈ।
ਭੂਪੇਸ਼ ਬਘੇਲ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ’ਚ ਇਕ ‘ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਜੰਗਬੰਦੀ’ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਈ ਦੂਰੀ ਭਾਵ ‘ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਏਕਤਾ’ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਸਿਆਸੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਦੌਰੇ ਜਾਂ ਸਖ਼ਤ ਹਦਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਭੂਪੇਸ਼ ਬਘੇਲ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਟਿਕਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੱਡੀ ਬਗਾਵਤ ਰੋਕਣ ’ਚ ਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸਫਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਖੁਦ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
–ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ
‘ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਹਨ ਜਾਂ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ’ ਪੈਸਾ ਦਿਓ - ਹਰ ਸਹੂਲਤ ਲਓ!
NEXT STORY 
