ਵੈੱਬ ਡੈਸਕ : ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ, ਬਜਟ, ਟੈਕਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਇਸੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਹੱਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ 28 ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ
ਆਰ.ਕੇ. ਸ਼ਨਮੁਖਮ ਚੇੱਟੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1947 ਤੋਂ 1948 ਤੱਕ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 26 ਨਵੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਰਾਜਕੋਸ਼ੀ ਘਾਟਾ 171.15 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਚੇੱਟੀ ਇੱਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (1933-35) ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਮਹਿਲਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।
• ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ: ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ 1970-71 ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
• ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਣ: ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੂਰਨਕਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 31 ਮਈ 2019 ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ। ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਦੋਵੇਂ ਮੰਤਰਾਲੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨੇਤਾ ਵੀ ਹਨ।
ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ
ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:
• ਹਰ ਸਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ।
• ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖਰਚੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਰਨਾ।
• ਟੈਕਸ ਨੀਤੀ (ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਟੈਕਸ) ਤੈਅ ਕਰਨਾ।
• ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ।
• ਸਰਕਾਰੀ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਲੇਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ।
1947 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਆਰ.ਕੇ. ਸ਼ਨਮੁਖਮ ਚੈਟੀ - 15 ਅਗਸਤ, 1947 - 17 ਅਗਸਤ, 1948
ਜੌਨ ਮਥਾਈ - 22 ਸਤੰਬਰ, 1948 - 1 ਜੂਨ, 1950
ਸੀ.ਡੀ. ਦੇਸ਼ਮੁਖ - 1 ਜੂਨ, 1950 - 1 ਅਗਸਤ, 1956
ਟੀ.ਟੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਾਚਾਰੀ - 30 ਅਗਸਤ, 1956 - 14 ਫਰਵਰੀ, 1958
ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ - 14 ਫਰਵਰੀ 1958 - 22 ਮਾਰਚ 1958
ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ - 22 ਮਾਰਚ, 1958 - 31 ਅਗਸਤ, 1963
ਟੀ.ਟੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਾਚਾਰੀ - 31 ਅਗਸਤ, 1963 - 31 ਦਸੰਬਰ, 1965
ਸਚਿੰਦਰ ਚੌਧਰੀ - 1 ਜਨਵਰੀ 1966 - 13 ਮਾਰਚ 1967
ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ - 13 ਮਾਰਚ, 1967 - 16 ਜੁਲਾਈ, 1969
ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ - 16 ਜੁਲਾਈ, 1969 - 27 ਜੂਨ, 1970
ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਓ ਬੀ. ਚਵਾਨ - 27 ਜੂਨ, 1970 - ਅਕਤੂਬਰ 10, 1974
ਚਿਦੰਬਰਮ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ - ਅਕਤੂਬਰ 10, 1974 - 24 ਮਾਰਚ, 1977
ਹਰੀਭਾਈ ਐੱਮ. ਪਟੇਲ - 26 ਮਾਰਚ, 1977 - 24 ਜਨਵਰੀ, 1979
ਚਰਨ ਸਿੰਘ - 24 ਜਨਵਰੀ 1979 - 16 ਜੁਲਾਈ 1979
ਹੇਮਵਤੀ ਨੰਦਨ ਬਹੁਗੁਣਾ - 28 ਜੁਲਾਈ 1979 - ਅਕਤੂਬਰ 19, 1979
ਆਰ. ਵੈਂਕਟਾਰਮਨ - 14 ਜਨਵਰੀ 1980 - 15 ਜਨਵਰੀ 1982
ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ - 15 ਜਨਵਰੀ 1982 - 24 ਜਨਵਰੀ 1987
ਵੀਪੀ ਸਿੰਘ - 31 ਦਸੰਬਰ 1984 - 24 ਜਨਵਰੀ 1987
ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ - 24 ਜਨਵਰੀ 1987 - 25 ਜੁਲਾਈ 1987
ਐੱਨ ਡੀ ਤਿਵਾਰੀ - ਜੁਲਾਈ 25, 1987 - 25 ਜੂਨ, 1988
ਸ਼ੰਕਰਰਾਓ ਬੀ. ਚੌਹਾਨ - 25 ਜੂਨ, 1988 - 2 ਦਸੰਬਰ, 1989
ਮਧੂ ਦੰਡਵਤੇ - 5 ਦਸੰਬਰ, 1989 - 10 ਨਵੰਬਰ, 1990
ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਿਨਹਾ - 21 ਨਵੰਬਰ, 1990 - 21 ਜੂਨ, 1991
ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ - 21 ਜੂਨ, 1991 - 16 ਮਈ, 1996
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ - 16 ਮਈ 1996 - 1 ਜੂਨ 1996
ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ - 1 ਜੂਨ, 1996 - 21 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1997
ਆਈ.ਕੇ. ਗੁਜਰਾਲ - 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1997 - 1 ਮਈ 1997
ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ - 1 ਮਈ, 1997 - 19 ਮਾਰਚ, 1998
ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਿਨਹਾ - 19 ਮਾਰਚ, 1998 - 1 ਜੁਲਾਈ, 2002
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ - 1 ਜੁਲਾਈ 2002 - 22 ਮਈ 2004
ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ - 23 ਮਈ 2004 - 30 ਨਵੰਬਰ 2008
ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ - 30 ਨਵੰਬਰ 2008 - 24 ਜਨਵਰੀ 2009
ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ - 24 ਜਨਵਰੀ 2009 - 26 ਜੂਨ 2012
ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ - 26 ਜੂਨ, 2012 - 31 ਜੁਲਾਈ, 2012
ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ - 31 ਜੁਲਾਈ, 2012 - 26 ਮਈ, 2014
ਅਰੁਣ ਜੇਤਲੀ - 26 ਮਈ, 2014 - 30 ਮਈ 2019
ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਨ - 31 ਮਈ, 2019 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ
ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ: ਮੌਜੂਦਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਣ 1 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਸਾਲ 2025-26 ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ।
ਜਗ ਬਾਣੀ ਈ-ਪੇਪਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਐਪ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
For Android:- https://play.google.com/store/apps/details?id=com.jagbani&hl=en
For IOS:- https://itunes.apple.com/in/app/id538323711?mt=8
For Whatsapp:- https://whatsapp.com/channel/0029Va94hsaHAdNVur4L170e
ਸੀਤਾਰਮਨ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ 9 ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ: PM ਮੋਦੀ
NEXT STORY 
