ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ‘ਭਾਰਤੀ ਆਯੁਰਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ’ ਅਤੇ ‘ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਂਸਰ ਰਜਿਸਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ’ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਹੁਣ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2022 ’ਚ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਅਨੁਮਾਨਿਤ 14.6 ਲੱਖ ਨਵੇਂ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 8.10 ਲੱਖ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਅਧਿਐਨਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ’ਚ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਮਰਦਾਂ ’ਚ ਫੇਫੜੇ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੈਂਸਰ (ਮੂੰਹ, ਗਲਾ, ਫੇਫੜੇ) 50 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਪਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇਦਾਨੀ, ਗ੍ਰੀਵਾ (ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦਾ ਮੂੰਹ) ਅਤੇ ਿਡੰਬਗ੍ਰੰਥੀ (ਅੰਡਾਸ਼ਯ) ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ’ਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ।ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ’ਚ ਵੀ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਹੈ। ਖਰਾਬ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਡ ਫੂਡ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸੇਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਵਧਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ’ਚ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਦਿੱਲੀ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2025 ’ਚ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 2380 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋਈ ਜਦੋਂਕਿ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 343 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਾਨ ਗੁਆਈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ 2021 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 2025 ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ’ਚ 11,000 ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਾਲ 2021 ’ਚ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਦੇ 39,521; 2022 ’ਚ 40,435; 2023 ’ਚ 41,337; 2024 ’ਚ 42,288 ਅਤੇ ਸਾਲ 2025 ’ਚ 43,196 ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਪਿਛਲੇ ਮਹਿਜ਼ 5 ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤਾਂ ’ਚ 9.22 ਫੀਸਦੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਦਾ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। 2025 ’ਚ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 68 ਲੋਕਾਂ, ਹਰਿਆਣਾ ’ਚ 50 ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 15 ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਾਲ 2021 ਦੌਰਾਨ ਕੈਂਸਰ ਦੇ 30,015 ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਜੋ ਸਾਲ 2025 ’ਚ ਵਧ ਕੇ 33,395 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਵੀ 2025 ’ਚ ਵਧ ਕੇ 18,387 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜੋ ਸਾਲ 2021 ’ਚ 16,543 ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ’ਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ’ਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਾਲ 2026 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 15.77 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗੀ।
ਇਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਨੂੰ ਅਧਿਸੂਚਿਤ (ਨੋਟੀਫਾਈਡ) ਰੋਗ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨੋਟੀਫਾਈਡ ਰੋਗਾਂ ’ਚ ਉਹ ਰੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰ ਕੇਸ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਛੇਤੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਭਾਰਤ ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਵਧਦੇ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੌਤਾਂ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ’ਤੇ ਰੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ, ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ’ਚ ਹੀ ਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਕੈਂਸਰ ਵਧਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ’ਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਚਰੇ ਦੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹਵਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ’ਤੇ ਵੀ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਲੱਡ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਕੈਂਸਰ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਉਪਕਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ’ਚ ਮੁਹੱਈਆ ਹਨ।
–ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ
ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦੀ ਨਹੀਂ
NEXT STORY 
