ਅੱਜਕੱਲ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਵਰਗ ਦੇ ਉਸ ਹੁੱਲੜਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਰੌਲੇ-ਰੱਪੇ ਵਾਲੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਅਕਸਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੱਗਭਗ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਿਰਫ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਣ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਲਿਹਾਜ਼ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਹੁੜਦੰਗ ਜਾਂ ਬੇਹੱਦ ਅਭੱਦਰ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ’ਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ, ਹੋਟਲ ਦੇ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਏਰੀਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣਾ, ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੋਨ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਤਾਰਾਂ ਤੋੜਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਹੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ’ਚੋਂ ਇਕ ’ਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ’ਚ ਕਿਸੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਟਾਰਮੈਕ ’ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗਰਬਾ ਨਾਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ’ਚ ਦੂਜੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਹੁੜਦੰਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਸੈਲਾਨੀ ਹੋਟਲ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ’ਚ ਓਨੇ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਜਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ ਜਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਨਾਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੈਗਾਂ ’ਚ ਤੁੰਨ ਕੇ ‘ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਝਦਾਰ’ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਿਨਾਂ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਈ ਹੋਟਲ ਭਾਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬੁਕਿੰਗ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਦੇ ਨੋਟਿਸ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਤੋਂ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਹੋਟਲ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਚੈੱਕ-ਆਊਟ ਕਰ ਰਹੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਟੇਪ ’ਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ’ਚ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀਆਂ ਫਿਟਿੰਗਸ, ਤੌਲੀਏ, ਬੈੱਡਸ਼ੀਟਾਂ, ਪਰਦੇ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਖਾੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਟਿਊਬਲਾਈਟਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ’ਚ ਇਹ ਗੁਹਾਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਵੀਡੀਓ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਉਹ ਹੱਥ ’ਚ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ’ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਹਵਾਈ ਕਿਰਾਇਆ ਜਾਂ ਹੋਟਲ ਦਾ ਟੈਰਿਫ ਚੁਕਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੂਰਾ ਮਜ਼ਾ ਲੈਣ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਅਸੁਵਿਧਾ ’ਚ ਪਾ ਕੇ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਇਸ ਕਹਾਵਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਜੈਸਾ ਦੇਸ਼ ਵੈਸਾ ਭੇਸ’ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਹਿਮਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਉਠਾਉਂਦੇੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਵਰਗ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੱਲੜਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਵਿਵਹਾਰ ’ਚ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਅਸਲ ’ਚ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ‘ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂ’ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਧਿਆਨ ’ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਉਲਟ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਤਾਰਾਂ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦਾ ਜਾਂ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਵਾਹਨਾਂ ’ਚ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਥਾਵਾਂ (ਜ਼ੈਬਰਾ ਕਰਾਸਿੰਗ) ’ਤੇ ਸੜਕ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਲਕ ‘ਸਟਾਪ’ ਲਿਖੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਜਨਤਕ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਜਾਪਾਨੀ ਇਸ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀਡੀਓ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਜਾਪਾਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੀ ਜੋ ਖੇਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਗਏ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਰੁਕੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਜਿੰਨੇ ਛੋਟੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰ ਚਾਲਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੁਕ ਕੇ ਧੰਨਵਾਦ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਕੇ ਸਨ। ਜਾਪਾਨੀਆਂ ’ਚ ਜਨਤਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦਾ ਹੈ।
ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਆਈਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ’ਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ’ਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਰਕਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੰਨਾ ਤਾਂ ਕਰ ਹੀ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ‘ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ’ ਦੀ ਇਕ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਗੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਨਾ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਗਰਬਾ ਨਾਚ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਵਾਇਰਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ‘ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ’ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਢੁੱਕਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ।
ਵਿਪਿਨ ਪੱਬੀ
ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਤੋਂ ‘ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਪੈਨਸ਼ਨ’ ਤੱਕ : ਅਨੋਖੀ ਪਹਿਲ
NEXT STORY 
