ਈਰਾਨ-ਅਮਰੀਕਾ ਜੰਗ ਕਦੇ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੇ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਉਲਝਣ ’ਚ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕੀਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਚੀਨ ਨੂੰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੀਜਿੰਗ ਨੂੰ ਨਾ ਹੀ ਭਾਰੀ ਰਕਮ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨੀ ਪਈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਸਾਖ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਪਈ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ’ਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਕਟ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ’ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘੱਟ ਕਰਨ, ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੀਨੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ’ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ’ਚ ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਚੀਨ ਦੇ ਆਗੂ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖਾੜੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਹ ਜੰਗ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੜੀ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਹੁਣ ਦੋ ਖੇਮਿਆਂ ’ਚ ਵੰਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਕਤਰ, ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਰਾਕ ਤੇ ਤੁਰਕੀ ’ਤੇ ਅਾਧਾਰਿਤ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਸਬੰਧ ਵੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2016 ਤੋਂ 2025 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ’ਚ ਚੀਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਰਾਮਦ ’ਚ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਪਰ ਉਹ ਬਦਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ’ਚ ਕਮੀ ਆਵੇਗੀ।
ਚੀਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਿੱਤ ਜੀਓ-ਇਕਨਾਮਿਕ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ, 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੇਲ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਜੰਗ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਪਰ ਚੀਨ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ’ਚ ਇਸ ਝਟਕੇ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ’ਚ ਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆ ਕੇ ਚੀਨ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਕੋਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਚੁਸਤ-ਦਰੁੱਸਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।
ਹੁਣ ਚੀਨ ਦੀ ਊਰਜਾ ਖਪਤ ’ਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲਗਭਗ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂ ਯੂਰਪ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ’ਚ ਲਗਭਗ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ, ਚੀਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ ’ਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 40 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨ ’ਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ।
ਇਹ ਜੰਗ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਿਗਿਆਪਨ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਪਣੀ ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ, ਬੈਟਰੀ, ਵਿੰਡ ਟਰਬਾਈਨ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਡ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਚੀਨ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੋਲਰ-ਪੈਨਲ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਲਗਭਗ 91 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਲਿਥੀਅਮ-ਆਇਨ ਬੈਟਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ 89 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੈ।
ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲੀਨ-ਐਨਰਜੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ’ਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਊਰਜਾ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ, ਦੁਨੀਆ ਚੀਨ ਦੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਓਨੀ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰੇਗੀ।
ਇਹ ਜੰਗ ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰ ’ਤੇ ਡਾਲਰ ਦੀ ਪਕੜ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੇ ਚੀਨ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਤੋਂ ਕੁਝ ਟੈਂਕਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ’ਤੇ ਲੰਘਣ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਚੀਨੀ ਰੇਨਮਿਨਬੀ (ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਪਟੋ ਕਰੰਸੀ) ’ਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਹ ਜੰਗ ਖੁਦ ਚੁਣੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ’ਚ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਖ਼ਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੇ, ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰੋਤ ਹਟਾਏ, ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਤਾਕਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗ਼ਲਤ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਮਾੜੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਜੰਗ ’ਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਖ਼ਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਤੇਲ ਖਰੀਦਦਾ ਰਿਹਾ, ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਜਾਂ ਖਾੜੀ ’ਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ।
ਪਿਛਲੇ 25 ਸਾਲਾਂ ’ਚ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ’ਚ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ’ਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਝੋਕ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਤਕਨੀਕੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਬੰਧ ਵਧਾਏ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ, ਗੱਠਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ’ਚ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਚੀਨ ਲਾਭ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ’ਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।
‘ਸਤਲੁਜ’ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀਆਂ : ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਜਵਾਬ ’ਚ ਹਨ ਕਈ ਹੋਰ ਪੱਖ
NEXT STORY 
