ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਦਫ਼ਤਰ ਲਈ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਕਈ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੋਵੇਂ ਸੰਭਾਲਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਦਿਨ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਆਰਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਫੁਰਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਟਿਫਿਨ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਪਕਾ ਕੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਹੋਵੇ। ਬਣਾਉਣ ’ਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਲਦੀ ਵੀ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਵੀ ਆਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੋਹਾ, ਇਡਲੀ, ਪੁੰਗਰੀਆਂ ਦਾਲਾਂ, ਥੇਪਲਾ, ਪਰਾਂਠਾ, ਉਪਮਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਭਰਿਆ ਸੈਂਡਵਿਚ ਆਦਿ।
ਪਰ ਬੱਚੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਪਰਤਣ ’ਤੇ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਫਿਰ ਬਿਨਾਂ ਖਾਧੇ ਟਿਫਿਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਏ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਬਿਨਾਂ ਖਾਧੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਇੰਨਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਨੀ ਸਵੇਰੇ ਕੋਈ ਘਰੇਲੂ ਸਹਾਇਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਉਂਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ’ਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਵਾਂ-ਦਾਦੀਆਂ ਜਾਂ ਨਾਨੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ’ਚ ਹੱਥ ਵਟਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬੱਚੇ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ? ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ ਇਕ ਔਰਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀ-ਸੰਗੀ ਘਰ ’ਚ ਬਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਬੋਰਿੰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਚਾਰ, ਪਰਾਂਠਾ ਜਾਂ ਰੋਟੀ, ਸਬਜ਼ੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਕਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਚਾਰ ਦੀ ਬਦਬੂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੋਟੀ-ਸਬਜ਼ੀ ਵੀ ਕੋਈ ਖਾਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ!
ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਲੰਚ ਬਾਕਸ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਖੋ ਇਸ ’ਚ ਕੀ-ਕੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ’ਚ ਬਰਗਰ, ਕਿਸੇ ’ਚ ਨੂਡਲ, ਕਿਸੇ ’ਚ ਪੀਜ਼ਾ, ਕਿਨੂਆ, ਚੀਜ਼ ਸੈਂਡਵਿਚ। ਇਕ ਔਰਤ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਰੋਜ਼ ਸਕੂਲ ’ਚ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣ, ਜੋ ਬੋਰਿੰਗ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਟਿਫਿਨ ਦਾ ਖਾਣਾ ਦੇਖ ਕੇ ਦੋਸਤ ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਫੈਂਸੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਮਾਰਟ ਟਿਫਿਨ ’ਚ।
ਅਤੇ ਫੈਂਸੀ ਖਾਣਾ ਕਿਹੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉਹੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੰਕ ਫੂਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੈਂਸੀ ਟਿਫਿਨ ਉਹ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦਾ ਹੋਵੇ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਮਾਪੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖੁਆਉਣ, ਜੋ ਸੁਆਦੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਘਰੇਲੂ ਖਾਣੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ’ਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪੈਸੇ ਵੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸੌਣ, ਪਰ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਉਹ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੰਕ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ’ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਜਿਹਾ ਖਾਣਾ ਵੀ, ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਫੋਟੋ ਜੇਕਰ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ’ਤੇ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨ। ਭਾਵ ਕਿ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਟਿਫਿਨ ’ਚ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖਦੇ ਹਨ। ਸੁਆਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਖਾਣਾ ਕਿੰਨਾ ਦਿਲਖਿੱਚਵਾਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵ ਇਸਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਫੂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਖਪਤਕਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਚਪਨ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਰਅਸਲ ਬੱਚੇ ਉਹ ਸਭ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੂਡ ਇਨਫਲੂਐਂਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ’ਚ ਜੋ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬੱਚੇ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ’ਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਦੇਖ-ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਜ਼ਾਹਿਰ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਪੇ ਵੀ ਉਹੀ ਖਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖਾਣਾ ਘਰ ’ਚ ਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇ, ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ।
ਇਕ ਨਵਾਂ ਮੁਹਾਵਰਾ ਰੁਝਾਨ ’ਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ, ਭਾਵ ਬਾਹਰ ਦਾ ਖਾਣਾ। ਉਂਝ ਵੇਚਣ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਲਾਣੇ ਮਸਾਲੇ ਜਾਂ ਤੇਲ ’ਚ ਬਣੇ, ਜਾਂ ਫਲਾਣੇ ਹੋਟਲ ’ਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸੁਆਦ ਬਿਲਕੁਲ ਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਖਾਣੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰਾਂ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀਆਂ ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣ ਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਟੀਨਾਂ ’ਚ ਜੰਕ ਫੂਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਬੱਚੇ ਜੇਕਰ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਖਾਣਾ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਰੇਹੜੀਆਂ ਆਦਿ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਬੱਚੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ ਰੁਜਤਾ ਦਿਵੇਕਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖਾਣਾ ਉਹ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਨਸ ’ਚ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਣੇ ਦਾ ਚਾਰਟ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਲ, ਚੌਲ, ਪਰਾਂਠਾ, ਪੂਰੀ, ਇਡਲੀ, ਡੋਸਾ, ਸਮੋਸਾ, ਕਚੌਰੀ, ਅਜਵਾਇਣ ਦੀ ਮੱਠੀ ਆਦਿ ਅਤੇ ਘਿਓ ਖਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਜੋ ਖਾਂਦੇ ਆਏ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ।
—ਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਮੀਰ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਹਨ
NEXT STORY 
