ਮੈਂ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬਾਈਬਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪੋਪ ਲਿਓ ਨੇ ਇਕ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਟੀਕਨ ’ਚ ‘ਪਰਿਪੱਤਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 42,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਖ਼ਦਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੋਪ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਚਿੰਤਾ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਲੇਖ ’ਚ ਇਕ ਅਣਕਹੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸੀ—ਕਿ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਵਾਂ ਹੇਠਲਾ ਵਰਗ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਲੱਗਭਗ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਗੇ—ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ’ਚ ਵੀ ਅਤੇ ਵੈਟੀਕਨ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਾਲ ’ਚ ਵੀ। ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ’ਚ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲੱਗਭਗ ਹਰ ਕੋਈ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬੇਤੁਕਾ, ਬੇਕਾਰ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੋਪ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ’ਚ, ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਿਲੀਕਾਨ ਵੈਲੀ ਦੇ ਅਰਬਪਤੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਰਰਥਕਤਾ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸੋਚਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਹੱਲ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਲ ’ਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਬੇਸਿਕ ਇਨਕਮ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਮਦਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਟੈਕਸਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਤ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਹਲੇ ਰਹਿਣ। ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ’ਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨਗੇ ਜਾਂ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਲਾ ਦਾ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਵੇ।
ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਆਲਸ, ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ’ਚ ਫਸੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਲਾਸਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲਾਟਰੀ ਜਿੱਤਣ ’ਤੇ ਉਹ ਇਹੀ ਕਰਨਗੇ ਪਰ ਜੇਕਰ ਆਲਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਕਦੇ ਥੋਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਮਾਮ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਨੀਰਸ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬਹੁਤ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਪੋਪ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੰਬਈ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਮਿੱਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ, ਉਦਾਸ ਸ਼ਾਰਟਸ ’ਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਮਿੱਲਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਰ ਕਿਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਿੱਲਾਂ ਦੀ ਹੁਣ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਲਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿਆਸਤ ’ਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ’ਚ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਮਰ ਨਹੀਂ ਗਏ।
ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਬੇਸਿਕ ਇਨਕਮ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਘੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ’ਚ ਗਰੀਬ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੋਪ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਕੇ ‘ਮਨੁੱਖੀ ਗੌਰਵ’ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਹਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਅਪੂਰਨ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੇ ਅਤਿਕਥਨੀ ਭਰੇ ਪਿਆਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਗਲਤੀ ਹੈ। ਅਸਲ ’ਚ, ਅਵਿਵਸਥਾ ਸਿਰਫ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਗੈਰ-ਕੰਟਰੋਲਸ਼ੁਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਦਰਿਦਰਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਈਕੋਸਿਸਟਮ ’ਚ ਸੰਤੁਲਨ ਉਦੋਂ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਫੈਲਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ’ਚ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੁਝ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਕ ਸਮਰੱਥਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਬਣਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀ ਜਦੋਂ ਪੂਰਨ ਮੰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ’ਚ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ...।”
ਪਰ ਪੋਪ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ’ਚ ਇੰਨੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕੋਈ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਜਾਂ ਅਮੂਰਤ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਰੱਬ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਵੀ। ਪੋਪ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਮੂਰਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ, ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੋਪ ਲਿਓ ਦੁਆਰਾ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਵੈਟੀਕਨ ਦਾ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦਾ ਦਰਜਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਦਬਦਬਾ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਅੱਜ ਓਨਾ ਹੀ ਨਰਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਕਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਸੱਤਾਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨੇ ਸਾਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇੰਨੇ ਪਿਆਰੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਾਦੂ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੋਪਸ਼ਾਹੀ ਦਲੀਲਾਂ ਭਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇ। ਪੋਪ ਦਾ ਇਹ ਹੁਕਮ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਹੀ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦਲੀਲ ਭਰਪੂਰ ਵੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹਰਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਲੇ ਅਰਬਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਇਕ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਪਿਛੜ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਵੇਂ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ‘ਸਿਧਾਂਤਾਂ’ ਦੇ ਦਮ ’ਤੇ ਹੀ ਲੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਨਤੀਜੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
-ਮਨੂ ਜੋਸੇਫ਼
‘ਦੇਸ਼ ’ਚ ਅਗਨੀਕਾਂਡਾਂ ਨਾਲ’ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ!
NEXT STORY 
