ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁਣੇ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਲੱਗਭਗ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਪੁਰਬ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਵਡੱਪਣ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਲੜਨ-ਝਗੜਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੀ ਕਈ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਹਨ।
ਪਰ ਲਗਭਗ ਇਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਿਲਾਵਟ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਉਤਸਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿ ਮਿਲਾਵਟ ਸਿਰਫ਼ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਿਲਾਵਟ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਕੋਈ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਨਕਲੀ ਖੋਆ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦਿਸੀਆਂ। ਰਸਗੁੱਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਧੌਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਾਂ ਡਿਟਰਜੈਂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਘਿਓ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਕਿਲੋ ਘਿਓ ਘਰ ’ਚ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੋਲਾਂ ਸੌ ਤੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੱਖਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁੱਧ ਘਿਓ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ’ਚ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਚਮੜਾ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ’ਚ ਚਰਬੀ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਿਓ ਬਣਾਉਣ ’ਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਬਹੁਤੇ ਸਾਰੇ ਮਿਲਾਵਟਖੋਰ ਅਸਲੀ ਘਿਓ ਵਾਂਗ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ’ਚ ਵੀ ਮਿਲਾਵਟ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤਕ ’ਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਈ ਸੀ ਕਿ ਮਟਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ’ਚ ਕੱਪੜੇ ਰੰਗਣ ਵਾਲਾ ਹਰਾ ਰੰਗ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ’ਚ ਇਕ ਤੁਕਾਰਾਮ ਮੁੰਡੇ ਜਦੋਂ ਨਕਲੀ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਖਾਦ-ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਹੋਟਲਾਂ ’ਤੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੀਰੋ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?
ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਗਲੂਕੋਜ਼ ਤੱਕ ਨਕਲੀ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ! ਇਕ ਲੜਕੇ ਨੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ’ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨਕਲੀ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਕੱਟਣਾ ਪਿਆ।
ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਕੈਂਸਰ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਦੀਆਂ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲ ਹੀ ’ਚ ਇਕ ਡਾਕਟਰ ਹੀ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਨਕਲੀ ਟੀਕਾ ਇਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ’ਚ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ’ਚ ਮੈਨੂੰ ਬਚਪਨ ’ਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖੀ ਘਟਨਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਇਕ ਦਰਦਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਦੀਵਾਰਾਂ ’ਤੇ ਲਿਖੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ’ਚ ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਆਦਮੀ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਸੇ ਦਵਾਈ ਦੇ ਛਪੇ ਹੋਏ ਰੈਪਰ ਅਤੇ ਚੂਰਾ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਘਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਮਿਲਾਵਟਖੋਰੀ ਦੇ ਇਸ ਮਾਫ਼ੀਆ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਸੁਆਰਥ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਬਾਰੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਨਕਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਵੱਡੇ ਹਲਵਾਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਦੁੱਧ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਜਿੰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਖੋਏ ’ਚ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਦਾ ਮਿਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਨਕਲੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਤਿਉਹਾਰ ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਾਦ-ਪਦਾਰਥ ਮੈਦਾਨ ’ਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ‘ਕੁਛ ਮੀਠਾ ਹੋ ਜਾਏ’ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਚਾਕਲੇਟ ਖਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਜਦੋਂ ਨਕਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਫੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੜੀ ਨਾਂਹਪੱਖਤਾ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਰੱਖੜੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮਠਿਆਈ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ’ਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਰੌਲਾ-ਰੱਪਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ’ਚ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਮੀਡੀਆ ’ਚ ਚੁੱਪ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ, ਇਹ ਕਦੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ’ਤੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਗੱਲਾਂ ’ਤੇ ਦੇਸ਼-ਧ੍ਰੋਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਦੇਸ਼-ਧ੍ਰੋਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹਨ, ਜੋ ਨਕਲੀ ਖਾਧ-ਪਦਾਰਥ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਜਾਣੇ ਕੀ-ਕੀ ਵੇਚ ਕੇ ਭਾਰੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਆਦਮੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੇ? ਕੀ ਖਾਏ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇ? ਕਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰੇ? ਕਿਉਂਕਿ ਅਕਸਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਮਿਲਾਵਟਖੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
—ਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ
‘ਆਪਸੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ’ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਕਤਲ!
NEXT STORY 
