‘ਹੇ ਨੂਤਨ, ਦੇਖਾ ਦਿਕ ਆਰ-ਬਾਰ, ਜਨਮੇਰੋ ਪ੍ਰਥਮ ਸ਼ੁਭੋਖੋਨ’ (ਹੇ ਨਵੀਨ, ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਓ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੁੱਭ ਪਲ ਆਇਆ ਸੀ।)
ਗੁਰੂਦੇਵ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸੱਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰੂਦੇਵ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖਿੜਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂਦੇਵ ਦੀ ਜਯੰਤੀ ’ਤੇ ਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਨਵਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਨਵਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੂੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਨਵੇਂ, ਉੱਜਵਲ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਗਤ ਦਾ ਸੱਦਾ ਵੀ ਹੈ।
ਇਹ ਇਕ ਸੁਖਦ ਸੰਜੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂਦੇਵ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ 165ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਨਵ-ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਿਆ ਹੈ। 4 ਮਈ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਲਈ ਇਹ ਚੋਣ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਚੋਣ ਇਸ ਮਹਾਨ ਭੂਮੀ ਦੇ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਮਾਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਮੌਕਾ ਸੀ-ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੱਦਾ ਜੋ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਸਮੀਕਰਣਾਂ ਅਤੇ ਗਣਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਉੱਪਰ ਹੈ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਮਾਣ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਜਾਣਨਾ।
ਬੰਗਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਸੀ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਨਬਦ੍ਵੀਪ ਦੇ ਗੰਗਾ ਤੱਟ ’ਤੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨਿਮਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਆਦਿ ਸੰਤ ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦਾ ਅਭਿਆਨ ਵੀ ਸੀ। ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਊਚ-ਨੀਚ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ।
ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਬਾਉਲ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਉਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਜਾਤ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਬਾਉਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਲਾਲਨ ਫਕੀਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਜਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਦਾ ਭਾਵ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਪਿਛਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਵਿਚ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਵ-ਜਾਗਰਣ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹਤਾ, ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਥੱਲੇ ਦੱਬ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਮੂਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤਰਕਹੀਣ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਬੋਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਤੋਂ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਚੁਣਿਆ। ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਵਰਗੀ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਕੁਰੀਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅੰਦੋਲਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਤਪ ਸੀ। ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮੰਤਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹੀ ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ, ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਵਰਗਾ ਅਮਰ ਮੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਉਹ ਗੀਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਬੰਗਾਲ ਨੇ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਡਾਕਟਰ, ਡਾ. ਕਾਦੰਬਿਨੀ ਗਾਂਗੁਲੀ ਜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਜਨਮੇ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ਾਇਦ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਭਾਸ਼ਣ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸੱਭਿਅਤਾਗਤ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ।
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਇਹੀ ਇਸ ਦੀ ਸਨਾਤਨੀ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਪਛਾਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਇਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਤੀਤ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ’ਤੇ ਮੁੜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ।
ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਰਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਇਕ ਬੋਝ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਿਆ। ਸੱਭਿਅਤਾ, ਧਰਮ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਪੱਛੜਿਆ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਇਕ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਵਿਕਾਸਹੀਣ, ਅਰਾਜਕਤਾ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਪਤਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਜੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਤਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਫਤਵਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।
ਬੇਲੂਰ ਮਠ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦਾ ਆਤਮਿਕ ਜੁੜਾਅ, ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ‘ਸੇਵਾ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਜ਼ਨ-ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ ਕਿ ‘ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੇਵਕ’ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ‘ਪ੍ਰਧਾਨ ਧਰਮ’ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰਮ’ ਵਜੋਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਅਰਥ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਅਤੇ ਖੰਡਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਾਟਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਈਸ਼ਵਰਚੰਦ੍ਰ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਬਾਇਲੀ ਭਰਾਵਾਂ-ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ-ਮੱਤੇ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਦੇਣਾ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਣਦੇਖੀ ਝੱਲ ਰਹੇ ਪਰਬਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਡਰ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਸਨ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਬੀਤ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਅੱਜ ਬੰਗਾਲ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਭਰੇ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਗੁਰੂਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਿਤ ‘ਨਵੀਂ ਭਾਵਨਾ’ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਣ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ (ਕੇਂਦਰੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ)
‘ਦੇਸ਼ ’ਚ ਵਧ ਰਹੇ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਮਾਮਲੇ’ ਲੋਕ ਹੋ ਰਹੇ ਭਾਰੀ ਠੱਗੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ!
NEXT STORY 
