ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚ ਫੈਲੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ’ਚ, ਇਕ ਸ਼ਾਂਤ ਪਰ ਸਫ਼ਲ ਬਦਲਾਅ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਗਾਥਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ’ਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਨਜਾਤੀ ਗਰਿਮਾ ਉਤਸਵ ਦੀ ਇਹੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ-ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਤਸਵ, ਜਿੱਥੇ ਤਰੱਕੀ ਭੂਗੋਲ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਹਰੇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।
ਉਮੰਗ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ : ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੇ ਲਈ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਬਾਇਲੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕਿਉਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁਣੌਤੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਨਜਾਤੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਨਿਆਏ ਮਹਾਅਭਿਆਨ (ਪੀ. ਐੱਮ-ਜਨਮਨ), ਧਰਤੀ ਆਬਾ ਜਨਜਾਤੀ ਗ੍ਰਾਮ ਉਤਕਰਸ਼ ਅਭਿਆਨ (ਡੀ. ਏ. ਜੇ. ਜੀ. ਯੂ. ਏ.), ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਕਲ ਸੈੱਲ ਅਨੀਮੀਆ ਖਾਤਮਾ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ’ਚ 549 ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਅਤੇ 30 ਰਾਜਾਂ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 2,911 ਬਲਾਕਾਂ ਦੇ 63,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ 5.5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਦਿਵਾਸੀ ਨਾਗਰਿਕ ਲਾਭਵੰਦ ਹੋਏ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਬਾਇਲੀ ਸਮੂਹਾਂ (ਪੀ. ਵੀ. ਟੀ. ਜੀ.) ’ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਸਵੱਛਤਾ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ, ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਕਵਰੇਜ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਇਲਾਕੇ ’ਚ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਡੇਟਾ-ਆਧਾਰਿਤ, ਕਨੈਕਟਡ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਹੀ ਅਸੀਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਇਸ ਸਾਲ ਜਨਜਾਤੀ ਗਰਿਮਾ ਉਤਸਵ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਕਬਾਇਲੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਸਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਘਾਟਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ‘ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਕ ਵਾਹਕ ਵਜੋਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ’, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਡਿਜੀਟਲ ਸਿਸਟਮ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸਰਲ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ-ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਕਾਸ ਆਖਰੀ ਅੰਤਿਮ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕਬਾਇਲੀ ਮਾਣ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ : ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ’ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਣ ‘ਬਿਰਸਾ 101’ ਹੈ, ਭਾਵ ਸਿਕਲ ਸੈੱਲ ਰੋਗ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ. ਐੱਸ. ਪੀ. ਆਰ. ਆਧਾਰਿਤ ਜੀਨ ਥੈਰੇਪੀ ਹੈ। ਸਿਕਲ ਸੈੱਲ ਰੋਗ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਲਈ ਸਿਹਤ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਉੱਨਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਬਾਇਲੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਸੀ. ਐੱਸ. ਆਈ. ਆਰ.), ਸੀ. ਐੱਸ. ਆਈ. ਆਰ.-ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਐਂਡ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਵ ਬਾਇਓਲੋਜੀ (ਆਈ. ਜੀ. ਆਈ. ਬੀ.) ਅਤੇ ਸੀਰਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਖੋਜ, ਕਲੀਨਿਕਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤਬਾਦਲੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸਾਂਝਾ ਟੀਚਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ : ਇਕ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ, ਇਕ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਲਾਜ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਜੋ ਜ਼ਰੂਰਤਮੰਦ ਹਰ ਕਬਾਇਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਬਿਰਸਾ 101 ਸਿਰਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਐਲਾਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਨਤ ਵਿਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੱਕਦਾਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ।
ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾ ਹੈ। ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਲ ਨਾਲੇਜ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (ਟੀ. ਕੇ. ਡੀ. ਐੱਲ.) ਅਤੇ ਆਯੁਰਜੀਨੋਮਿਕਸ ਵਰਗੇ ਯਤਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਭਾਲੇ ਗਏ ਅਮੀਰ ਔਸ਼ਧੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
‘ਇੰਡੀਆ ਏ. ਆਈ. ਇੰਪੈਕਟ ਸਮਿਟ 2026’ ’ਚ, ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਕ ਸਰਲ ਪਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਏ. ਆਈ.-ਸਮਰੱਥ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ’ਚ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਪਛਾਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਦਿ ਵਾਣੀ, ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਇਕ ਏ. ਆਈ.-ਸੰਚਾਲਿਤ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ, ਜੋ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬੋਲੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਓ. ਸੀ. ਆਰ. ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ’ਚ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ’ਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ‘ਟ੍ਰਾਈਬਐਕਸ’ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾਵਾਂ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ, ਸੰਗੀਤ, ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਡਿਜੀਟਲ ਈਕੋ-ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਯਤਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਜੀ. ਆਈ. ਸੰਭਾਵਿਤ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪ ਐਟਲਸ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਬਾਇਲੀ ਹਸਤਸ਼ਿਲਪ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਕਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਬੌਧਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ।
ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਰੂਪ ’ਚ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੀ. ਵੀ. ਟੀ. ਜੀ. ਘਰੇਲੂ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਲਈ ਪੀ. ਐੱਮ.-ਜਨਮਨ ਤਹਿਤ ‘ਸਰਵੇਖਣ ਸੇਤੂ’ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਭਲਾਈ ਵੰਡ ਦੀ ਤੁਰੰਤ, ਜੀਓ-ਟੈਗ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦਾਅਵਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਕਰਨ, ਜੀ. ਆਈ. ਐੱਸ-ਆਧਾਰਿਤ ਮੈਪਿੰਗ, ਵਰਕ ਫਲੋਅ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਨ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਏ. ਆਈ.-ਸਮਰੱਥ ‘ਜੰਗਲ ਅਧਿਕਾਰ ਐਕਟ ਸ਼ਾਸਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ’ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ-ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਹਕ : ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੀ ਬਸਤੀ ਦੀ ਇਕ ਕਬਾਇਲੀ ਮਹਿਲਾ, ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ, ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ’ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਆਪਣੇ ਤਕਨੀਕੀ ਗਿਆਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ’ਤੇ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਵਾਹਕਾਂ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਵਿਗਿਆਨ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏ. ਆਈ. ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ’ਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਨ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਹਰ ਦਿਨ ਉਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ’ਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।
(ਲੇਖਿਕਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਮਾਮਲੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਹਨ) ਰੰਜਨਾ ਚੋਪੜਾ
ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਗ ਆਏ ਅਮਰੀਕੀ
NEXT STORY 
