ਲੋਹੇ ਦੀ ਘਾਟ ਤੋਂ ਖੁਰਾਕੀ ਬਚਾਅ

Edited By Aarti Dhillon,
Updated: 03 Feb, 2019 01:41 PM

ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਸੇਵਨ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜਰੂਰੀ ਤੱਤ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ। ਜੇਕਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਹਾ ਇੱਕ ਜਰੂਰੀ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰੋਜਾਨਾ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਲੋਹਾ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਹੇ ਦੀ ਖੁਰਾਕੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੇ ਲਾਲ ਕਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੂਨ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਅਨੀਮੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਇਸਦਾ ਸ਼ਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਵਰਗ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 6-14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਬਹੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀ ਘਾਟ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤਕਰੀਬਨ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਅਨੀਮੀਏ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਮਾਂਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਘੱਟ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖੂਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅੋਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਸਬੰਧੀ ਜਾਗਰੂਰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹਰੇਕ ਸਾਲ 1 ਤੋਂ 7 ਸਤੰਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੋਸ਼ਣ ਹਫਤੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਫਤੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਬਾਲਗ ਬੱਚੀਆਂ, ਗਰਭਵਤੀ ਅੋਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਂਵਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੋਸ਼ਣ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਆਂਗਨਵਾੜੀ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਇਰਨ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਮੁਫਤ
ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋਹੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਅਨੀਮੀਏ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਜਨ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।
ਖੂਨ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਹਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸ਼ਰੀਰਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ:-
—ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਸੈੱਲ ਅਤੇ ਅੰਗ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਾਣਾ
—ਸ਼ਰੀਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਐਨਜਾਈਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ
—ਕੋਸ਼ਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ
ਅਨੀਮੀਏ ਦੇ ਕਾਰਨ
—ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਘਾਟ

—ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
—ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖੂਨ ਵਹਿਣਾ
—ਸ਼ਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗਰਭ ਦੌਰਾਨ ਲੋਹੇ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਲੋੜ
—ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਘੱਟ ਪ੍ਰਾਪਤੀ
ਅਨੀਮੀਏ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ
ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਨੀਮੀਏ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੱਛਣ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਅਨੀਮੀਏ ਦਾ ਰੋਗੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:-
—ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ
—ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ
—ਸ਼ਰੀਰਕ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਸੁਸਤੀ
—ਸਿਰ ਦੁੱਖਣਾ
—ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ
—ਚਮੜੀ ਦਾ ਪੀਲਾ ਹੋਣਾ
—ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋਣਾ
—ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾ ਲੱਗਣਾ
—ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵੱਧ ਜਾਣਾ
—ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੂਈਆਂ ਅਤੇ ਕੰਢੇ ਚੁੱਭਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣਾ
—ਨਹੁੰਆਂ ਦਾ ਚਮਚ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੋਣਾ
—ਨਹੁੰਆਂ ਦਾ ਸੁੱਕਣਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ
ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ
ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕੇ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
ਲੋਹੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ “ਸੀ“ ਭਰਪੂਰ ਸਰੋਤ ਜਿਵੇਂ ਸੰਤਰਾ, ਨਿੰਬੂ, ਆਮਲਾ ਅਤੇ ਅਮਰੂਦ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋਂ। ਜੇਕਰ ਲੋਹਾ ਭਰਪੂਰ ਭੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਟਾਮਿਨ “ਸੀ“ ਯੁਕਤ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੋਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁੰਗਰੇ ਅਤੇ ਖਮੀਰੇ ਭੋਜਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
ਚਾਹ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਦੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋਂ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੋਖਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉ।
ਘਰੇਲੂ ਬਗੀਚੀ ਲਗਾਉ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖੁਰਾਕ (ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ) ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ।
ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਡਾਕਟਰੀ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰੋਂ।