2009 ’ਚ ਮੈਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਗਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਦਿੱਕਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰਵਿਸ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਖ਼ੁਦ ਬਣਾ ਸਕਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖਾਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਪੈਰਿਸ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਅਗਸਤ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਪਰ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ। ਸਮਝ ’ਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਠੰਢਾ ਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇੱਥੇ ਇੰਨੀ ਹੁੰਮਸ। ਬੇਕਾਰ ’ਚ ਇੰਨੇ ਉੱਨੀ ਕੱਪੜੇ ਲੈ ਆਏ। ਰਸਤੇ ’ਚ ਪਾਣੀ ਲੱਭਣ ਲੱਗੇ ਪਰ ਦੁਕਾਨਾਂ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਲਡ੍ਰਿੰਕਸ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸੌਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਹਾਲਤ ਖ਼ਰਾਬ ਕਿਉਂਕਿ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ, ਇਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਪੱਖੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਨੀਂਦ ਕਿੱਥੇ।
ਨਵੰਬਰ 2021 ’ਚ ਜਦੋਂ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਨੈਕਟਿੰਗ ਫਲਾਈਟ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਤੋਂ ਲੈਣੀ ਸੀ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਰਮਨੀ ’ਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਠੰਢ ਝੱਲ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਜੈਕੇਟ ਪਹਿਨੀ ਪਰ ਹੋਇਆ ਉਲਟ, ਜੈਕੇਟ ਪਹਿਨਣਾ ਭਾਰੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ 2008 ’ਚ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਗਸਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਸਵੈਟਰ ਵੀ ਪਹਿਨਣਾ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲ ਵੀ ਲੈਣੀ ਪਈ ਸੀ।
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪ ’ਚ ਗਰਮੀ ਨੇ ਤਰਾਹ-ਤਰਾਹ ਮਚਾਈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਆਖ਼ਿਰ ਕੁਦਰਤ ਤਾਂ ਕਦੋਂ ਦੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਲੋਕ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜੇਕਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਇੰਨੀ ਗਰਮੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਜਾਣਗੇ?
ਠੰਢੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਘਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਸੋਖ ਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਗਰਮ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਇੰਨੀ ਗਰਮੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਿਸੇ ਆਫ਼ਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਘਰਾਂ ’ਚ ਏ. ਸੀ. ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ’ਚ ਤਾਂ ਪੁਲਸ ਘਰਾਂ ’ਚ ਲੱਗੇ ਏ. ਸੀ. ਲੱਭ-ਲੱਭ ਕੇ ਹਟਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਿਰ ਲੋਕ ਜਾਣ ਤਾਂ ਜਾਣ ਕਿੱਥੇ, ਘਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਵਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਇੰਨੀ ਗਰਮੀ। ਨਾ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਨਵਾਂ ਘਰ ਬਣਾ ਲਈਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਬਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ।
ਫ਼ਰਾਂਸ ’ਚ ਤਾਂ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਦੀ ’ਚ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਲੋਕ ਮਰ ਗਏ। ਏ. ਸੀ., ਪੱਖੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗਾਇਬ ਹੋਏ ਸਗੋਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ’ਚ ਵੜ ਕੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਲੱਗੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ’ਚ ਵੀ ਤਾਪਮਾਨ 38 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਜਾਰੀ ਕਰਨੀ ਪਈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਣ ਪਰ ਘਰ ’ਚ ਵੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਕਿੱਥੇ।
ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਲੂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਪਤਾ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧੁੱਪ ’ਚ ਜਾਓ ਤਾਂ ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ ਚੱਲੋ। ਘਰੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਨਿਕਲੋ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ’ਚੋਂ ਆਓ, ਤਾਂ ਘਰ ’ਚ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀਓ। ਪੱਖੇ ਜਾਂ ਏ. ਸੀ. ਦੀ ਹਵਾ ’ਚ ਖੜ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋਵੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਸੀਨਾ ਸੁਕਾ ਲਓ। ਖਾਣੇ ’ਚ ਵੀ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਓ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ’ਚ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਹਲਕਾ ਖਾਣਾ ਖਾਓ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ ਪਰ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਤੀਤ ’ਚ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਇੰਨੀ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਝੱਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ।
ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦਾ ਵੀ ਇੰਨਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੋਲਡਡ੍ਰਿੰਕਸ ਜਾਂ ਬੀਅਰ ਪੀਣਾ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ’ਚ ਤਾਂ ਕੋਲਡ੍ਰਿੰਕਸ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵੱਡੀ ਬੋਤਲ ਲਿਆਓ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੈਸਿਆਂ ’ਚ ਭਰਵਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਓ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਲਡਡ੍ਰਿੰਕਸ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹਾਂ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਕੈਲੋਰੀਜ਼ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਜ਼ੀਰੋ ਕੈਲੋਰੀ ਵਾਲਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਕ ਵਾਰ ਮਿਊਨਿਖ ਏਅਰਪੋਰਟ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਤਬੀਅਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚੀ ਸੀ। ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਸਕਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲ ਹੀ ’ਚ ਇਕ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਗਰਮੀ ਫੈਲਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੋਂ ਗ੍ਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਇਕ ਸਲੋ-ਕੁੱਕਰ ’ਚ ਬਦਲਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼, ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਉਦਯੋਗਾਂ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਗੋਮੁਖ ਦਾ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਿਘਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ’ਚ ਵੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਿਘਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਰਹੇ ਤਾਂ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਤਪਦੀਆਂ ਭੱਠੀਆਂ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।
ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਸ ਇਕ ਵਾਰ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਜਾਈਏ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਿਲ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬੋਰੀ ਭਰ ਕੇ ਪੈਸੇ ਵੀ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਵਰਗ ਉੱਥੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਸ ’ਚ ਲੂ ਦੇ ਥਪੇੜੇ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠੀਏ ਕਿਵੇਂ, ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
-ਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ’ਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ’ਚ ਪੰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਮ
NEXT STORY 
