ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗਤੀਰੋਧ ’ਚ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਭਰਿਆ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਹੈ-ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ’ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਇਕ ਗੈਰ-ਸਮਝੌਤਾਨਯੋਗ (ਜਿਸ ’ਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ) ‘ਰੈੱਡ ਲਾਈਨ’ ਹੈ। ਸੰਸਾਰਕ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਲਈ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਲ-ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਕੇ, ਤਹਿਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਦ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ। ਪੈਟਰੋਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਨੋਟਪਸਾਰੇ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਤਹਿਰਾਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਮੱਧ-ਕਾਲੀ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰੰਪ ਅੰਤ ’ਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਣਗੇ, ਜੋ ਚੋਣਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਇਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਜੂਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਇਕ ਸਰਵਪੱਖੀ ਯੁੱਧ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਕ ਉਲਝੇ ਹੋਏ, ਅਸਥਿਰ ਗਤੀਰੋਧ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਹਮਲਾਵਰਤਾ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕੇ, ਤਹਿਰਾਨ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਦਾ ਗਲਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ’ਚ ਪਾਉਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਉਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਕ ਨੀਤੀ ਸੰਗਠਨ, ‘ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ਼ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਸੀਜ਼’ ਦੇ ਈਰਾਨ ਮਾਹਿਰ ਬੇਹਨਮ ਬੇਨ ਤਾਲੇਬਲੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਤਿ-ਵਾਦਿਤਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖਵਾਦ ਨੂੰ ਹੀ ਹਵਾ ਦੇਵੇਗੀ।’’
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਈਰਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਦਰਾਰਾਂ ਹਨ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕਾਰਪਸ (ਆਈ.ਆਰ.ਜੀ.ਸੀ.) ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਆਪਣੇ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਕਰਣ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਈਰਾਨੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਪਰ ਉਹ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ’ਚ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ’ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੂੰ ਉਲਝਾਉਣ ’ਚ ਸਮਰੱਥ ਰਹੀ ਹੈ।
ਈਰਾਨੀ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਉੱਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ’ਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਤਹਿਰਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪਤਨ ਦੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ (ਆਈ. ਐੱਮ. ਐੱਫ.) ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ 2026 ’ਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਾਧੇ ’ਚ 6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਸੁੰਗੜਾਅ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਈ. ਐੱਮ. ਐੱਫ. ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮੁਦਰਾਸਫ਼ੀਤੀ ਦਰ ਲਗਭਗ 69 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਸਤ ਈਰਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਈਂਧਨ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧਕਾਲੀਨ ਹੋਰ ਕਮੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਹੱਥ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚ ਲਏ ਹਨ ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤੇਲ ਬਰਾਮਦ ਵੀ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਿਘਨ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਾਲੀਏ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਆਂਢੀ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਬਾਈਪਾਸ ਮਾਰਗ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚੀਨ, ਜੋ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਬੀਜਿੰਗ ਨੇ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ’ਚ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਮਤਾਂ ਘੱਟ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫੜਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਕੇਤ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਨਗੇ, ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕੀਮਤਾਂ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰ ਇਸ ਗਰਮੀ ’ਚ 40 ਸਾਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆ ਗਿਆ।
ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨੀ ਨੇਤਾ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਹਟ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ’ਚ ਤਹਿਰਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀਮਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਯੁੱਧ ਟੀਚਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਤਹਿਰਾਨ ਅਤੇ ਓਮਾਨ, ਜਿਸਦਾ ਤੱਟ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਇਕ ਅਸਥਾਈ ਚੈਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਹਿਰਾਨ ਨੇ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਟੋਲ ਵਸੂਲਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਇਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਫੀਸ ਦਿੱਤੇ ਓਮਾਨੀ ਜਲ-ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਈਰਾਨੀ ਜਲ-ਖੇਤਰ ’ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇਗਾ। ਮਿਸਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਤਰ ਦੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਲਈ ਇਕ ਅਸਥਾਈ ਹੱਲ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਾਰਤਾ ਦੀ ਮੇਜ਼ ’ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।
—ਓਮਰ ਅਬਦੇਲ-ਬਾਕੀ, ਬੇਨੋਇਟ ਫਾਉਕੌਨ ਅਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਰਡ
(‘ਡਬਲਯੂ. ਐੱਸ. ਜੇ.’ ਤੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ)
ਰੀਡਿਵੈੱਲਪਮੈਂਟ ਨੀਤੀ : ਪੁਰਾਣੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕਾਇਆਕਲਪ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਖੁਰਨਾ?
NEXT STORY 
