ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ, ਪੱਛਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਪ੍ਰਿਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਜਾਲ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਕਰ ਸਕਣ। ਖੇਡਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੂਹਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਨਾਟਕਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜਾ-ਆ ਸਕਣ।
ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਇਕੱਲੇ ਹਨ। ਨਿੱਜਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ, ਉੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਦਰਦਾਂ ਨਾਲ ਖੁਦ ਹੀ ਨਜਿੱਠਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲੋਂ ਰਸਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਲੇਖਿਕਾ ਅਕਸਰ ਯੂਰਪ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਖਾਣੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਿਲਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵੰਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਕੁੱਤੇ, ਬਿੱਲੀਆਂ, ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗਿਰਗਿਟ ਅਤੇ ਗੋਹ ਤੱਕ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿਚ ਜਾਓਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠੇ, ਕਿਤੇ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਗੇ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ। ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਨਜਿੱਠਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਲੇਖਿਕਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿਚ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੋ ਬਹੁਤ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਿਸਤਰੇ ’ਤੇ ਇਕੱਲੀਆਂ ਹੀ ਪਈਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਫੋਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਕੱਲਤਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੈ ਪਰ ਇਕੱਲਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਘਾਤਕ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਣ। ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਖਤਮ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਹਨ।
2023 ਵਿਚ ਹੋਏ ਇਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ 1.25 ਬਿਲੀਅਨ (ਸਵਾ ਅਰਬ) ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਇਕੱਲਾਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਕ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਕੱਲਤਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੱਛਮ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ । ਸੋਸ਼ਲ ਪ੍ਰਿਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਲੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾ ਪਿੰਡ। ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਚਬੂਤਰੇ ਅਤੇ ਸੱਥਾਂ ਯਾਦ ਹੋਣਗੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਲਗਭਗ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਸ਼ਾਦੀ-ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਛੱਪਰ ਬਣਾਉਣ ਤੱਕ ਵਿਚ ਵੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬੀਤਿਆਂ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਪੂੜੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਚਕਲੇ-ਵੇਲਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੁਣ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਪਰਾਇਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੰਮ ਆਉਣਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ, ਇਕੱਲਤਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਵਧੇ? ਵੈਸੇ ਵੀ ਇਕੱਲਤਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸਾਹ-ਸਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਕੱਲਤਾ ਸਾਨੂੰ ਵੱਢਣ ਨੂੰ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਲੋਨਲੀਨੈੱਸ ਮਨਿਸਟਰੀ (ਇਕੱਲਤਾ ਮੰਤਰਾਲਾ) ਦਾ ਗਠਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਵੀ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਕਦਮ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਬਾਰੇ ਕਦੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵੀ ਇਕੱਲਤਾ ਦੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਸੁਰਸਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
–ਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ
ਭਾੜੇ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ ਦੁਨੀਆ
NEXT STORY 
