ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ’ਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਰਿਹਾ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ’ਚ ਇਕ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ 30 ਸਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਹਿਜ਼ਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਕ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ’ਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਸੋਚ ’ਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਇੰਨੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਖ ’ਚ ਮਾਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਸਕੇ। ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਲਿੰਗ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ’ਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 2025 ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚ ਲਿੰਗ ਜਾਂਚ ਦੇ ਕੁੱਲ 83 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ‘ਬੇਟੀ ਬਚਾਓ, ਬੇਟੀ ਪੜ੍ਹਾਓ’ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੂਬਾ ਵੀ ਇਸ ’ਚ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ 64 ਮਾਮਲੇ ਇਕੱਲੇ ਹਰਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ 77 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਨ—ਭਾਵ 2025 ’ਚ ਹਰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਲਿੰਗ ਜਾਂਚ ਦਾ ਇਕ ਰੈਕਟ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਬੀਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ (2023-2025) ’ਚ ਇੱਥੇ ਭਰੂਣ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਸੰਬੰਧੀ 106 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੂਬੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚ ਦਰਜ ਕੁੱਲ 184 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ 57.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਦਰਜ 28 ਮਾਮਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਜਰਾਤ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 11 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਵਰੀ 2024 ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2026 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸੂਬੇ ਨੇ ਲਿੰਗ ਜਾਂਚ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿਰੁੱਧ 84 ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ ਕੀਤੇ ਗਏ 37 ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਾਈਮ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਬਿਊਰੋ ਮੁਤਾਬਕ, 2022 ਤੋਂ 2024 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਹਰਿਆਣਾ ’ਚ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ 19 ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਇਹ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਰਾਬ ਅੰਕੜਾ ਹੈ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ (41) ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ 31 ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ’ਚ 28 ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਜਾਣੂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 12 ਰਹੀ। ਭਾਰਤ ’ਚ ‘ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਜਣੇਪਾ ਨਿਦਾਨ ਤਕਨੀਕ ਐਕਟ’ ਤਹਿਤ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰੀਖਣ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਅਪਰਾਧ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੱਜ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਇਸ ਗੈਰ-ਮਾਨੁੱਖੀ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਬੇਖੌਫ਼ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੋਰਟੇਬਲ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਐਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ’ਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 5 ਲੱਖ ਕੁੜੀਆਂ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ’ਤੇ ਅਾਧਾਰਿਤ ਪਿਊ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ੋਧ ਸਾਲ 2000-2019 ’ਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 9 ਮਿਲੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ 100 ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਗਭਗ 105 ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ’ਚ ਪ੍ਰਤੀ 100 ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ 93 ਤੋਂ ਘੱਟ ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ’ਚ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 2,000 ਅਣਜੰਮੀਆਂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ, ਅਸਲ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਜ਼ੋਰ ਫੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁੱਲ ਨਰ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ’ਚ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਖਾਨਦਾਨ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ’ਚ ਆਸਰੇ ਦੀ ਚਾਹ ਪੁੱਤਰ-ਮੋਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ’ਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ’ਚ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਅਗਨੀ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਣੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ! ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ-ਸਮਾਜਿਕ ਬੋਝ ਮੰਨਣ ’ਚ ਦਾਜ-ਪ੍ਰਥਾ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਹਨ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਨਾਹੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਦਾਜ ਦੇ ਕੋਹੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ।
ਪਿਊ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਸ਼ੋਧ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ’ਚ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ’ਚ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਚ ਲਿੰਗ-ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਵਿਆਹ ਯੋਗ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਲਾੜੀ ਲੱਭਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੂਰ-ਦਰਾਜ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾੜੀਆਂ ਦੀ ‘ਖਰੀਦ-ਵੇਚ’ ਵਧੀ ਹੈ, ‘ਲੁਟੇਰੀ ਲਾੜੀਆਂ’ ਦੇ ਗਿਰੋਹ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਧੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ’ਚ ਅਨੇਕਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਫੜੋ-ਫੜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਪਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ’ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ’ਚ ‘ਜਗਤ-ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਿਹਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਵਰਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ’ਚ ਅਸੰਤੁਲਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਬੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਖ ’ਚ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਕੰਨਿਆ ਹੱਿਤਆ ’ਚ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਟੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੇਟਾ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਨਰ-ਮਾਦਾ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਗਿਆ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਹੈ।
—ਦੀਪਿਕਾ ਅਰੋੜਾ
deepikaaroa739a@gmail.com
ਨੇਪਾਲ ’ਚ ਤਬਾਹੀ : ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੱਦ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕਹਿਰ
NEXT STORY 
