ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਜਾਂ ’ਚ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ (ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ) ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਕ ਚੰਗੀ ਪਹਿਲ ਹੈ। ਅੱਜ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ’ਚ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਇਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ, ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਰਟ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਸਿਰਫ ਇਕ ਤਕਨੀਕੀ ਉਪਕਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸਹਾਇਕ ਔਜ਼ਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੱਜ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਿਊਟੋਰੀਅਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚੈਟਬੌਟ ਅਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਟਿਊਟਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ 24x7 ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਗ੍ਰੇਡਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੰਮਾਂ ’ਚ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਖੋਜ ’ਤੇ ਲਗਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਟੂਲ ਡੇਟਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ’ਚ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਏ. ਆਈ. ਆਧਾਰਿਤ ਟੂਲਜ਼ (ਜਿਵੇਂ ਟੈਕਸਟ-ਟੂ-ਸਪੀਚ ਅਤੇ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਅਨੁਵਾਦ) ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਈ ’ਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਡੇਟਾ ’ਤੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਲਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ’ਚ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਅੱਜ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਉਪਕਰਨ ਹੈ ਜੋ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਰਲ, ਸੁਗਮ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਨੈਤਿਕ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ’ਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਏ. ਆਈ.) ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਦੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਲਚਕੀਲੇ ਹੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਧੀ ਹੋਈ ਲਚਕਤਾ ਅਤੇ ਗਤੀ ਕਰ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ’ਚ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ’ਚ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਸ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਅੱਜ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਸੂਚਨਾ ਤੱਕ ਖਰਾਬ ਪਹੁੰਚ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਕਮੀ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਖਰਾਬ ਤਕਨੀਕੀ ਕੌਸ਼ਲ ਆਦਿ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ’ਚ ਇਕ ਉਪਕਰਨ ਵਜੋਂ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ’ਚ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਾਂ। ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮੁਹਾਰ ਬਦਲਣ ’ਚ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਨਾ ਇਸ ਦੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ’ਚ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਕਾਰਗਰ ਰਣਨੀਤੀ ਉਲੀਕੀ ਜਾਵੇ।
ਸਾਗਰ ਮੰਥਨ ’ਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਦੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ’ਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਕੁਝ ਉਲਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਲਟ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਵੀ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
-ਡਾ. ਵਰਿੰਦਰ ਭਾਟੀਆ
ਜੀਵਨ ਦਾਨ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਦਾਨ ਸੰਭਵ ਹੈ!
NEXT STORY 
