ਅੱਜਕਲ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ‘ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ’ ਯਾਨੀ ‘ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ’ (ਏ.ਆਈ.) ਦਾ ਰੌਲਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਦੋਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ‘ਏ.ਆਈ.’ ਆਧਾਰਿਤ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਵੱਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਯੁੱਧ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਜਾਵੇਗੀ?
ਉਦੋਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਕੋਡ, ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਂਪਟ ਫੇਲ ਹੋ ਜਾਣ, ਮੋਬਾਈਲ, ਲੈਪਟਾਪ ਜਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਕਰਨ ਲੱਗਣ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲੱਗਣ। ਜਾਂ ਜੇਕਰ ਸਿਸਟਮ ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਪਸੰਦ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਜਿਹੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਿੰਨੀ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗੀ?
ਇਸੀ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਕੈਂਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ 27 ਸਾਲਾ ਗਣਿਤ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ‘ਜੈਕਬ ਕਾਕਸਨ’ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ’ ਇਸ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਏ.ਆਈ. ਟੂਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ‘ਐਂਥ੍ਰੋਪਿਕ’ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਏ.ਆਈ. ਮਾਡਲ ‘ਕਲਾਡ’ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਸੂਸੀ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜੈਵਿਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਅਕਾਊਂਟ ਬੰਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੀਆਂ ਕੁਝ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸਲੀ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਅਸਲੀ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਆਖਿਰ ਕਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਹੋਵੇਗੀ? ਅਤੇ ਕੀ ਤਦ ਇਨਸਾਨ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਰਹੇਗਾ ਜਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨਗੀਆਂ?
ਆਪਣੇ ਅਸਤੀਫੇ ’ਚ ‘ਜੈਕਬ ਕਾਕਸਨ’ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸੁਪਰ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਟੂਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦੌੜ ’ਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਦਕਿ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਇਨਸਾਨ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੁਪਰ ਹਿਊਮਨ ਏ.ਆਈ. ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਾਈਬਰ ਸਿਸਟਮ ਹੈਕ ਕਰ ਕੇ ਜਦੋਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਸੈਲਫ ਇੰਪਰੂਵਮੈਂਟ ਕਰ ਕੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਣਗੀਆਂ ਤਦ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਐਂਥ੍ਰੋਪਿਕ ਦੇ ‘ਅਲਾਈਨਮੈਂਟ ਸਾਇੰਸ’ ਦੇ ਮੁਖੀ ‘ਇਵਾਨ ਹਬਿੰਜਰ’ ਨੇ ‘ਜੈਕਬ ਕਾਕਸਨ’ ਦੇ ਅਸਤੀਫੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ’ਚ ਸਾਫ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਿਵਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵਿਚਕਾਰ ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਏ.ਆਈ. ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਖਤ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਸਭ ਨੂੰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਹੋਣਗੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਾਮਨ ਨੇ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਨੂੰ ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਜੀ-20 ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਕਸ ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਦੇ ‘ਮਾਨਵ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ’ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
NEXT STORY 
