ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ’ਚ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਪੋਟਾਸ਼ ਲਿਮਟਿਡ’ (ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ.) ਨੇ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਯੂਰੀਆ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਲਈ ਇਕ ਟੈਂਡਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਟੈਂਡਰ ’ਚ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਲਈ 935 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਟਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਲਈ 959 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਟਨ, (ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਮਾਲ ਭਾੜੇ ਸਮੇਤ) ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 18 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਮੀਕਲਜ਼ ਐਂਡ ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ਰਜ਼’ (ਆਰ. ਸੀ. ਐੱਫ.) ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਇਕ ਟੈਂਡਰ ਨਾਲ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 508 ਅਤੇ 512 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਟਨ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।
ਇਹ ਫਰਕ (ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋਣਾ) 28 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ‘ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਬਨਾਮ ਈਰਾਨ ਸੰਘਰਸ਼’ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਏ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਿਰਫ ਯੂਰੀਆ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ‘ਗੁਜਰਾਤ ਸਟੇਟ ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਐਂਡ ਕੈਮੀਕਲਜ਼’ ਵੱਲੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ’ਚ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ‘ਡਾਈ-ਅਮੋਨੀਅਮ ਫਾਸਫੇਟ (ਡੀ. ਏ. ਪੀ.)’ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 865 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਟਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੰਗ-ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਧਰ 720 ਡਾਲਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸ ਸਮੇਂ 680 ਡਾਲਰ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਅਣਕਿਆਸੀਆਂ ਲੈਂਡਿਡ ਕੀਮਤਾਂ 925 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਟਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿਆਰ ਖਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ’ਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੱਧਵਰਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ’ਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਸਲਫਰ ਦੀਆਂ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਮਤਾਂ 550 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਟਨ ਸਨ (ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ’ਚ 300 ਡਾਲਰ), ਅੱਜ ਇਹ 900 ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅਮੋਨੀਆ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 850-900 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਟਨ ’ਤੇ ਹੈ, ਜੋ 2025 ’ਚ ਔਸਤਨ 435 ਡਾਲਰ ਸੀ।
ਈਰਾਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਕਤਰ ਐਨਰਜੀ’ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ‘ਮਾਡੇਨ’ ਦੀਆਂ ਅਮੋਨੀਆ ਸਹੂਲਤਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਸਰੋਤ ਹਾਸਲ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡੀ. ਏ. ਪੀ. ਸਪਲਾਇਰ ਵੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੋਰੱਕੋ ਅਤੇ ਜਾਰਡਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ : ਇਹ ਸਭ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ‘ਸਾਉਣੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਸੀਜ਼ਨ’ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਜੂਨ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਾਉਣੀ 2026 ਲਈ ਯੂਰੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੋੜ 19.4 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ’ਚ ਅਸਲ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ 5.5 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਸਾਲਾਨਾ 39-40 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਯੂਰੀਆ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਚੋਂ 30-31 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਉਤਪਾਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਜੀ. ਸੀ. ਸੀ.) ਦੇ ਦੇਸ਼—ਓਮਾਨ, ਕਤਰ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਨ—ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੂਰੀਆ ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਲਗਭਗ 40 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਵ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ (ਐੱਲ. ਐੱਨ. ਜੀ.) ਦਰਾਮਦ ਦਾ 60 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਜੋ ਯੂਰੀਆ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਹੈ, ਕਤਰ, ਯੂ. ਏ. ਈ. ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।
ਅਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਲਗਭਗ 2.5 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਯੂਰੀਆ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਰਚ ’ਚ, ਐੱਲ. ਐੱਨ. ਜੀ. ਸਪਲਾਈ ’ਚ ਵਿਘਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ 1.5 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਹੀ ਕਰ ਸਕੇ।
ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ. ਟੈਂਡਰ ’ਚ ਕਰਾਰ ਕੀਤੇ 2.5 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਕਾਰਗੋ ਦੇ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 14 ਜੂਨ ਤੱਕ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਉਣੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਆਰ. ਸੀ. ਐੱਫ. ਦਰਾਮਦ ਲਈ, ਅੰਤਿਮ ਲੋਡਿੰਗ ਮਿਤੀ 31 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਕਰਨੀ ਪਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਂ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ’ਚ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਚੈੱਕ ਪੁਆਇੰਟ ’ਤੇ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ : ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਖਾਦ ਵਿਕਰੀ ’ਚ ਯੂਰੀਆ ਦੀ 55 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡੀ.ਏ.ਪੀ., ਐੱਨ.ਪੀ.ਕੇ. ਐੱਸ. ਕੰਪਲੈਕਸ ਅਤੇ ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਪੀ. ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਖਪਤ ’ਚ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਯੂਰੀਆ (ਜਿਸ ’ਚ 46 ਫੀਸਦੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਦੇ ਸਬੰਧ ’ਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੂਖਮ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ (ਜ਼ਿੰਕ, ਲੋਹਾ, ਤਾਂਬਾ, ਬੋਰਾਨ, ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਮੋਲਿਬਡੇਨਮ) ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧੇਰੇ ਕੀਮਤ ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖੇ।
ਸਾਨੂੰ ‘ਯੂਰੀਆ ਜਾਂ ਡੀ. ਏ. ਪੀ. ਨੂੰ ਸੂਖਮ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ (ਸਲਫਰ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ) ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਕਿਸਾਨ ਵੱਧ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਣਗੇ ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਾਦਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਫਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਕਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਯੂਰੀਆ ਦੇ ਉਪਰ ਜ਼ਿੰਕ ਸਲਫੇਟ (ਇਕ ਗੈਰ-ਸਬਸਿਡੀ ਵਾਲੀ ਖਾਦ) ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਖਮ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਦੀ ਇਕ ਪਤਲੀ ਪਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੋਟਿਡ ਯੂਰੀਆ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿੰਕ ਸਲਫੇਟ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਬੱਚਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਕਟ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ‘ਬਾਇਓਸਟੀਮੂਲੈਂਟਸ’ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਵੀ ਇਕ ਮੌਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਰੀਸ਼ ਦਾਮੋਦਰਨ
ਕੀ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਇਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਨੇਤਾ ਬਣ ਸਕੇ ਹਨ?
NEXT STORY 
