ਜਦੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਹਾਕੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਖਣਗੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1956 ’ਚ ਪੋਰਟ ਸਈਦ ਤੋਂ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ) ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ’ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰਣਨੀਤਕ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਫਰਕ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਲੱਗੇਗਾ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਐਂਥਨੀ ਈਡਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਗਾਈ ਮੋਲੇਟ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਗਨਬੋਟ ਹੁਣ ਪੂਰਬੀ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ ’ਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਥੋਪ ਸਕਦੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਇਹ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਜਹਾਜ਼ ਬੇੜੇ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਗਰੁੱਪ ਸਿਰਫ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ’ਚ ਵਿਵਸਥਾ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਈਰਾਨ ’ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹਾਲੀਆ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹਾ ਪਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦਬਦਬੇ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਨੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਪਹਿਨਿਆ ਸੀ, ਉਧੜਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਛੱਤਰੀ ਦੀ ਵੇਦੀ ’ਤੇ ਝੁਕਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ।
ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ 2026 ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਅਸਲੀਅਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਲੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਟ੍ਰੈਟੇਜਿਕ ਐਂਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਡਲਾਸ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 25 ਤੋਂ 30 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸਿੱਧੇ ਫੌਜੀ ਖਰਚੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਅੰਕੜਾ ਹੈ ਜਿਸ ’ਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ ਲਹਿਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਯੁੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਦਰ ’ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸੰਚਾਲਨ ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਈਰਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇਕ ਐੱਫ-15ਈ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਈਗਲ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਅਤੇ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ’ਚ ਇਕ ਏ-10 ਵਾਰਥੌਗ ਦੇ ਜੰਗੀ ਨੁਕਸਾਨ ਸਮੇਤ 46 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਾਨੀ, ‘ਪ੍ਰੀਸੀਜ਼ਨ-ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਸੈਂਕੁਚਰੀ’ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੈਂਟਕਾਮ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਗਏ 13 ਮ੍ਰਿਤਕ ਅਤੇ 365 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸੇਵਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਹੋਏ ਡੂੰਘੇ, ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਕਿ ਇਕ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨੇਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੀਨੀਅਰ ਫੌਜੀ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਨਾਲ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਹੈ, ਇਕ ਵਿਸ਼ਵ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਦਾਖਲੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੁਲਾਸਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੀ ‘ਮੋਜ਼ੇਕ ਰਣਨੀਤੀ’, ਗੈਰ-ਸਮਾਨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੇ ਇਕ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ, ਲਚਕੀਲੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 1956 ਦਾ ਸਵੇਜ਼ ਸੰਕਟ ਇਕ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਡਵਾਇਟ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ ਦੁਆਰਾ ਥੋਪੇ ਗਏ ਸਿਆਸੀ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਜੁਰਅੱਤ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿੱਗਦੇ ਸਟਰਲਿੰਗ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸੰਕਟ ’ਚ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਉਲਟ ਗਈ ਹੈ।
ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ’ਚ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ। ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਖਲਾਅ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਈ-3 (ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ) ਨੇ ਸਿਰਫ ਬੇਹੱਦ ਮਾਮੂਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਬੱਧ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਟਰੂਥ ਸੋਸ਼ਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ’ਤੇ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਨਾਟੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ‘ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ’, ਉਸ ਰਣਨੀਤਕ ਇਕੱਲੇਪਨ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਯੁੱਧ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਇਸ ‘ਸਵੇਜ਼ ਪਲ’ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਪਹਿਲੂ ਪੈਂਟਾਗਨ ਦੇ 200 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਵਾਧੂ ਪੂਰਕ ਬਜਟ ਦੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਮੰਗ, ਜੋ ਇਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਘਰੇਲੂ ਆਰਥਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ’ਤੇ 1.5 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ ’ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਲੀ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੀ ਮੌਤ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਰੂਪ ’ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਈਰਾਨੀ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਦੇ ਉਸ ਪਤਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਜੇ ਵੀ ਈਰਾਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ‘ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ’ਚ ਘੱਟ’ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ’ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ’ਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਸਬਕ ਵੱਖਰਾ ਹੈ : ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਕਪਾਸੜ ਕਾਰਵਾਈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਣਨੀਤਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਜਦੋਂ ਲਾਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬਦਲਵੀਂ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਦਬਦਬਾ ਕਦੋਂ ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਥਿਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਫਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕੇ, ਜੋ ਹਰ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਤੋਂ ਪਤਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਯੁੱਧ ਨੇ ਉਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਮਨੀਸ਼ ਤਿਵਾੜੀ (ਵਕੀਲ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ)
ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੀਰ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ
NEXT STORY 
