ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਦੇਖਦੇ ਅਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਰ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਸੈਂਕੜੇ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਉਹ ਭਟਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਾਜ ਲਈ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਛਤਾਵਾ ਭਾਵੇਂ ਕਰ ਲਵੇ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦੀ ਖੇਡ : ਭਾਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹਿੰਸਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਫ਼ਰਤ, ਵੈਰ, ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਕੰਟਰੋਲ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਜਿਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਇੰਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ ਖੇਡ ਹੈ ਜੋ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਬਾਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਕਦੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਕਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਜੰਗ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂ ਹਾਰਿਆ।
ਇਕ ਫਿਲਮ ‘ਸ਼ਾਵਾ’ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਗੁਆਂਢੀ ਸੀ, ਭਾਈਚਾਰਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸੀ, ਕੋਈ ਅਣਬਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਫਿਲਮ ਨੇ ਉਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਬਣ ਗਈ ਜੋ ਇਸ ਸਮਾਜਿਕ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇਸ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ’ਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗਣਗੇ।
ਇਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਪੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕ ਖੂਨ-ਖਰਾਬੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਸ਼ਾਸਕਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਸਨ ਜਾਂ ਛਤਰਪਤੀ ਸੰਭਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣੀਆਂ।
ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਿਲੂਆਂ ’ਤੇ ਕੋਈ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ ਹਿੰਸਾ, ਅਰਥਹੀਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਖੂਨ ਉਬਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਅਖੌਤੀ ਔਲਾਦ ਵੀ ਮਿਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਗੁੱਸਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੱਢ ਦੇਵੇਗਾ, ਨਤੀਜਾ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ।
ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ : ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਮੰਦਰ, ਮਸਜਿਦਾਂ, ਚਰਚ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕ ਮਿੱਟੀ ’ਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਦਰਅਸਲ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕਦੇ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਨੇ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ’ਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਵੱਸ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ, ਉਸਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ ਪਰ ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਕਾਬੂ ਭੀੜ ਅਤੇ ਸਿਰਫਿਰੇ ਲੀਡਰਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਫ਼ਰਜ਼ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਜੋ ਸੰਤ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਪਰ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵਾਂਗ, ਹਿੰਸਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਕੀ ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਇਕ ਅਤੀਤ ਹੈ। ਚਾਣੱਕਿਆ, ਕੌਟਿਲਯ ਵਰਗੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਹਿੰਸਾ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਉੱਨਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿਖਾਈ ਹੈ।
ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਇਕ ਸਾਧਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
-ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਸਰੀਨ
‘ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ’ਚ ਖੁਫੀਆ ਤੰਤਰ ਦੀ’ ‘ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ’
NEXT STORY 
