ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਡੁਰੰਡ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ‘ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੰਗ’ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਕੇ ਐਵੇਂ ਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਸਹੇੜ ਲਈ ਹੈ। ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਬੀਤੇ 48 ਘੰਟਿਆਂ ’ਚ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ 133 ਲੜਾਕੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਦਕਿ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਧਰ ਕਾਬੁਲ ਨੇ ਵੀ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ’ਚ 55 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨਿਕ ਢੇਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਬਦਲਦੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ’ਤੇ ਤਮਾਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੈ। ਰੂਸ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਅਖ਼ੀਰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਇੰਨੇ ਖ਼ਰਾਬ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਏ? ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਬੀਤੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਸੀਮਾ ’ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਅਣਕਿਆਸਿਆ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਤਣਾਅ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ 2021 ’ਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲੀ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ’ਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ‘ਸ਼ਲਾਘਾ’ ਕਰਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ’ਤੇ ‘ਨਿਵੇਸ਼’ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਵਾਗਡੋਰ ਮਿਲੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦਾ ਭਰਮ ਟੁੱਟਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਕਰੀਬ 5,000 ਲੜਾਕਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਫ਼ਗਾਨ ਜੇਲਾਂ ’ਚ ਬੰਦ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ’ਚ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ ਵਧ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਅਫ਼ਗਾਨ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ।
ਹੁਣ ਕਿਉਂਕਿ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਾਲਿਬਾਨ) ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ-ਤਾਲਿਬਾਨ ’ਚ ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ’ਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ’ਤੇ ਤਾਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ’। ਇਸ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸੂਬਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਸ਼ਾ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਈ।
ਇੱਥੇ ਮੁੱਲਾ ਅਬਦੁਲ ਸਲਾਮ ਜ਼ਈਫ਼ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਮਾਈ ਲਾਈਫ ਵਿਦ ਦਿ ਤਾਲਿਬਾਨ’ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜ਼ਈਫ਼ 2000-01 ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ’ਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਰਬ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲੈਣ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਰਾਗ ਅਲਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਕਥਿਤ ਠੇਕੇਦਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਸੀਹੇ ਵੀ ਯਾਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਬੇਰਹਿਮ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਖੈਰ, ਡੁਰੰਡ ਰੇਖਾ ’ਤੇ ਫਿਲਹਾਲ ‘ਰਵਾਇਤੀ ਜੰਗ’ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਤਣਾਅ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਰ ਖ਼ੂਬ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਰੀਬ ਇਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਤੁਰਕੀਏ ਅਤੇ ਕਤਰ ਦੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਰਾਮ ਲੱਗ ਸਕਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸੀਮਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਵਪਾਰ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉਸ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਬੁਲ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵੀ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਬਾਅਦ ’ਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ‘ਮਨੁੱਖੀ ਮਦਦ’ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।
ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਥੇ ਦੋ-ਢਾਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਲੁੱਟ ਲਈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ’ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ’ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਫੈਲੀ। ਰਹੀ-ਸਹੀ ਕਸਰ ‘ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ’ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਾਲੀਆ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਹਮਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਮਜਬੂਰੀਵੱਸ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੀਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ’ਚ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ’ਤੇ ‘ਕੁਝ ਕਰਨ’ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਹਕੂਮਤ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲਿਹਾਜ਼ਾ, ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ’ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚ ਬੰਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਤਾਲਿਬਾਨੀ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਮ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਖ਼ੀਰ ਕਿੱਥੇ ਰੁਕੇਗਾ? ਤਿੰਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦੋਂ ਰੁਕਣਗੇ, ਜਦੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਰੀਬ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ‘ਨੋ ਮੈਨਜ਼ ਲੈਂਡ’ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਵੇਗਾ। ਦੂਜੀ, ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਵਿਚ-ਬਚਾਅ ਨਾਲ ਮਾਮਲਾ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਤੀਜੀ ਸਥਿਤੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਕੂਮਤ ਆਪਣੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਛੋਟ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਖ਼ਾਰ ਖਾਈ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਥਿਤੀ ਕੋਈ ਵੀ ਬਣੇਗੀ, ਚੁਣੌਤੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਵੱਧ ਰਹੇਗੀ।
ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਦੁਵਿਧਾ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਸਹਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਇਸ ਦੀ ਜਿਊਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਢਾਈ-ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ’ਚ ਮੂੰਹ ਦੀ ਖਾਣੀ ਪਈ। ਲਿਹਾਜ਼ਾ, ਇਹ ਪੂਰਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਉੱਡਦਾ ਤੀਰ ਲੈਣ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੱਖ ’ਚ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਵੇਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ’ਤੇ ਖ਼ਰਾ ਉਤਰਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ’ਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੀ ਕਰਨੀ ਦਾ ਫ਼ਲ ਹੀ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਜਿਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਭੜਕਾਇਆ, ਅੱਜ ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਹੀ ਹੈ।
-ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਰੀਨ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ : ਪਾਲੀ ਬਿੱਲੀ ਨਿਕਲਿਆ ਸ਼ੇਰ!
NEXT STORY 
