ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ 2026-27 ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਆਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਆਰਥਿਕ ਤਸਵੀਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਮਹਿੰਗਾਈ ’ਚ ਵਰਣਨਯੋਗ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਵਿੱਤੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਾਇਮ ਹੈ ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ’ਚ ਸੁਰੱਖਿਆਵਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਰਾਮਦ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ’ਚ ਵਧਦੇ ਟੈਰਿਫ ਅੜਿੱਕੇ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ’ਚ ਇਹ ਬਜਟ ਕਿਸੇ ਨਾਟਕੀ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਕ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਪੂੰਜੀ ਖਰਚ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ, ਘਰੇਲੂ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ, ਛੋਟੇ ਉੱਦਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ।
ਬਜਟ ਦੇ 7 ਵੱਡੇ ਸੰਕੇਤ : ਪਹਿਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੱਲ ਹੈ ਪੂੰਜੀ ਖਰਚੇ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਧਾ ਕੇ 12.22 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਇਕਮੁਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਉਸ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ’ਚ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਸੜਕ, ਰੇਲ, ਲਾਜਿਸਟਿਕਸ, ਰੱਖਿਆ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਢਾਂਚੇ ’ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਕ ਸੰਪੰਤੀਆਂ ਬਣਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲੇ। ਦੂਜਾ, ਬਜਟ ’ਚ ਰਣਨੀਤਿਕ ਨਿਰਮਾਣ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ- ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ, ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ, ਬਾਇਓਫਾਰਮਾ ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਨੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਹਾਈ ਸਪੀਡ ਰੇਲ ਕੋਰੀਡੋਰ ਅਤੇ ਲਾਜਿਸਟਿਕਸ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਕੁਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਚੌਥਾ, ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਐੱਮ. ਈ. ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗ੍ਰੋਥ ਫੰਡ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੇ ਉੱਦਮ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਟੈਰਿਫ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਗਤ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਵਾਂ, ਵਿੱਤੀ ਘਾਟੇ ਦੇ ਟੀਚੇ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਧਦਾ ਪੂੰਜੀ ਖਰਚਾ ਵਿੱਤੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਛੇਵਾਂ, ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ ’ਚ ਤਰਕਸੰਗਤ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਆਸਾਨੀ ਦੇ ਉਪਾਅ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਬਰਾਮਦਾਂ ਨੂੰ ਟੈਰਿਫ ਕਾਰਨ ਵਿਗੜੀ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ, ਸਿਹਤ, ਰੇਮੀਟੈਂਸ ਅਤੇ ਅਨੁਪਾਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਹਤ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ, ਭਾਵੇਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਸਲੈਬ ’ਚ ਬਦਲਾਅ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਛੇ ਕਮੀਆਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ : ਸਭ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਵਰਗ ਲਈ ਆਮਦਨ ਕਰ ਸਲੈਬ ’ਚ ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਵਧਦੀ ਜੀਵਨ ਲਾਗਤ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਰਾਹਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਦੂਜੀ, ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਸਿਰਜਨਾ ਦੀ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਰਸਮੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਤੀਜੀ, ਟੈਰਿਫ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇ ਉਪਾਅ ਅਸਿੱਧੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੱਪੜਾ, ਚਮੜਾ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਮੰਗ ’ਚ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਚੌਥੀ, ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਖੰਡਾਂ ’ਚ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰ ’ਚ ਵਾਧਾ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵੀਂ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੁਰੰਤ ਖਪਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਉਤਸ਼ਾਹ ਸੀਮਤ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਵਿੱਜੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰਕਾਰੀ ਉਧਾਰੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿਗੜਣ ’ਤੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਲਚੀਲੇਪਨ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਲਈ ਕੀ : ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਲਈ ਇਹ ਬਜਟ ਵੱਡੇ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਛੋਟੀਆਂ ਪਰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਰਾਹਤਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ’ਤੇ ਕਸਮਟ ਡਿਊਟੀ ’ਚ ਛੋਟ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ’ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਇਲਾਜ ਲਈ ਭੇਜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਾਸ਼ੀ ’ਤੇ ਕਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ’ਚ ਕਮੀ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਮਿਲੇਗੀ। ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡਿਜੀਟਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਦਿਹਾਤੀ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਿਹਤਰ ਸੜਕ, ਰੇਲ ਅਤੇ ਲਾਜਿਸਟਿਕਸ ਦਾ ਲਾਭ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਮਿਲੇਗਾ।
ਮੱਧਵਰਗ ਅਤੇ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਵਰਗ-ਰਾਹਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਥਿਰਤਾ : ਆਮਦਨ ਕਰ ਸਲੈਬ ’ਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਾਧੂ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ ਪਰ ਖਰਚਯੋਗ ਆਮਦਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ। ਸਰਲ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਰ ਰਾਹਤਾਂ ਸੀਮਤ ਸਕੂਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਖਪਤ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਖੁੰਝਣ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਲਈ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰ ’ਚ ਵਾਧਾ ਵਾਧੂ ਲਾਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੱਧਵਰਗ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਸਬਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕੀ ਟੈਰਿਫ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ : ਬਜਟ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਐੱਮ. ਈ. ਮਜ਼ਬੂਤੀਕਰਨ, ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ ਦੀ ਆਸਾਨੀ, ਲਾਜਿਸਟਿਕਸ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ ਵਰਗੇ ਉਪਾਅ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਲਚੀਲਾਪਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਟੈਰਿਫ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਬਜਟ ਉਪਾਅ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਤਮਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪਹੁੰਚ ’ਚ ਆਈ ਕਮੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵਪਾਰ ਕੂਟਨੀਤੀ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨੀਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਵਹਾਰਕ : ਇਸ ਬਜਟ ’ਚ ਵੱਡੀ ਕਰ ਕਟੌਤੀ, ਵਿਆਪਕ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਛੋਟੇ ਉੱਦਮ ਲਈ ਸਮਰਥਨ, ਵਿੱਤੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰਣਨੀਤੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਜਟ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਾਸ, ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਹਨ।
ਅਸਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ’ਚ : ਜੇਕਰ ਪੂੰਜੀ ਖਰਚਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ’ਚ ਬਦਲੇ, ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਐੱਮ. ਈ. ਫੰਡ ਸਹੀ ਉੱਦਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਨਿਰਮਾਣ ਮਿਸ਼ਨ ਅਸਲ ਸਮਰੱਥਾ ’ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਸਲ ਲਾਗਤ ਘਟੇ, ਤਾਂ ਬਜਟ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਜਦੋਂ ਆਰਥਿਕ ਝਟਕੇ ਅਕਸਰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਬਜਟ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ–ਭਾਰਤ ਬਾਹਰੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾਵਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਘਰੇਲੂ ਤਿਆਰੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
-ਕੇ. ਐੱਸ. ਤੋਮਰ
ਦੇਸ਼ ’ਚ ਵਧ ਰਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰ ਜਾਂ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ
NEXT STORY 
