27 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਸ ਦੀ ‘ਸਵੈਟ ਕਮਾਂਡੋ’ ਯੂਨਿਟ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਕਾਜਲ ਚੌਧਰੀ ਨਾਂ ਦੀ 27 ਸਾਲਾ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਦੇ ਇਕ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਪੁਲਸ ਦੇ ‘ਸਵੈਟ ਕਮਾਂਡੋ’ ਵਿਚ ਸਿਲੈਕਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਜਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਿਣੀਆਂ-ਚੁਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਸੀ।
ਕਾਜਲ ਨੂੰ, ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ’ਚ ਕਲਰਕ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਅੰਕੁਰ ਚੌਧਰੀ ਨੇ 22 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟ ਕੇ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਾਜਲ ਦੇ ਭਰਾ ਨਿਖਿਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੰਕੁਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੋਨ ’ਤੇ ਲਾਈਵ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ‘‘ਮੈਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ। ਪੁਲਸ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗੀ।’’
ਕਾਜਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅੰਕੁਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ’ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਜਲ ਨੂੰ ਦਾਜ ਲਈ ਟਾਰਚਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ 4 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ’ਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਹਾਲਤ ’ਚ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ ਵੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ’ਚ 1961 ’ਚ ਦਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਿਆ ਸੀ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ’ਚ ਅਨੇਕ ਖਾਮੀਅਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਬੁਰਾਈ ’ਤੇ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਹੀ।
ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ’ਚ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ‘ਤੋਹਫਾ’ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਲੜਕੀ ਵਾਲੇ ਅਾਪਣੀਅਾਂ ਬੇਟੀਅਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤੂ ‘ਤੋਹਫੇ’ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਬੇਟੀ ਦੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬੇਟਾ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ’ਤੇ ਦਾਜ ’ਚ ਮੋਟੀ ਰਕਮ ਲੈਣਗੇ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਲੜਕੀ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਕਮਾਊ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਕਤ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ’ਚ ਲੜਕੀਅਾਂ ਨੂੰ ਲੜਕਿਅਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ’ਚ ਘਟਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ’ਚ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਲੜਕੀਅਾਂ ਸਹੁਰਿਅਾਂ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਅਾਪਣਾ ਪੇਕਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਉਂਦੀਅਾਂ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਘਰ (ਸਹੁਰਿਅਾਂ ਦਾ ਘਰ) ’ਚ ਆ ਕੇ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣ ੇ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਅਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਾਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਅਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਅਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀਅਾਂ ਹਨ ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਵੱਧ ਹੈ। ਕੀ ਭਾਰਤੀ ਮਰਦ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਸਕਣਗੇ?
ਇਹ ਸਾਡਾ ਮਾਨਸਿਕ ਪਿਛੜਾਪਨ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਬੇਟਿਅਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਬੋਝ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ’ਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਾਜ ਨੂੰ ਲਾੜੇ ਦੇ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਇਕ ਲਾਂਚਪੈਡ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ।
ਇਸ ਸੰਬੰਧ ’ਚ ਅਸੀਂ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਸਬਕ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਰਪ ’ਚ ਵੀ ਮੱਧਯੁੱਗ ’ਚ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਸੀ ਪਰ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ-ਹੁੰਦੇ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਥੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ, ਨਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ’ਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਿਸ ’ਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਾਪਣੀ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਸਮੇਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਦਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ’ਚ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਯੂਰਪ ’ਚ ਵਿਆਹ ’ਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੰਪਤੀ ’ਤੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਵਾਲਿਅਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਜਦਕਿ ਸਾਡੇ ਇਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪਰ ਭਾਰਤ ’ਚ ਦਾਜ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਨੀਅਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਆਖਿਰ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਕਤ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਕਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ਲੈ-ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਟਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਾਰ ਮੰਗਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਕਾਰ ਦੇਣ ’ਤੇ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
ਭਾਰਤ ’ਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 8000 ਲੜਕੀਅਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਜਾਂ ਐਸਿਡ ਪਾ ਕੇ ਦਾਜ ਖਾਤਿਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਖਿਰ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ’ਚ ਇੰਨਾ ਲਾਲਚ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੈਸੇ ਹੜੱਪ ਲੈਣ ਦੀ ਇੰਨੀ ਚਾਹਤ ਕਿਉਂ? ਇਹ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ! ਇਹੀ ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ, ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ, ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੇ ਦਾਜ ਵਰਗੀਅਾਂ ਕੁਰੀਤੀਅਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਅਾਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ? ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਧਰਮ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਿੰਸਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਆਖਿਰ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਦਾਜ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ’ਚ ਸੰਜੋ ਕੇ ਰੱਖਾਂਗੇ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਕਾਨੂੰਨ ਕਦੋਂ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਕੁਰੀਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠੇਗਾ।
ਭਾਜਪਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਮੁੜ-ਨਿਰਮਾਣ
NEXT STORY 
