ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਵਾਇਰਲ ਹੋਇਆ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਹੋਇਆ ਇੰਜ ਕਿ ਇਕ ਹਥਣੀ ਆਪਣੇ 4 ਦਿਨ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਤੀਸਤਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਬੱਚਾ ਨਦੀ ’ਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਹਾਅ ਬੜਾ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਉਹ ਨਦੀ ’ਚ ਰੁੜ੍ਹਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਡੁੱਬਣ-ਤੈਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਬੇੜੀ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਕਈ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੇੜੀ ਬੱਚੇ ਵੱਲ ਮੋੜੀ। ਉਹ ਹਰ ਹਾਲ ’ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਤੇਜ਼ ਵਹਾਅ ਕਾਰਨ ਬੱਚਾ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਛੇਰੇ ਵੀ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਬੇੜੀ ਠੇਲ੍ਹਦੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਕ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਕੰਨ ਤੋਂ ਫੜਿਆ, ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਨੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਬੇੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਿਆ।
ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਇਹ ਨੰਨ੍ਹਾ ਹਾਥੀ ਬੇੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਜਿਹਾ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਮਲਾਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਥਪਥਪਾਇਆ। ਪੇਟ ਦਬਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਫੇਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਾਥੀ ਦਾ ਬੱਚਾ ਕੁਝ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਮਲਾਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ’ਚ ਲਪੇਟ-ਲਪੇਟ ਕੇ ਧੰਨਵਾਦ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਮਲਾਹਾਂ ਦਾ ਹਾਸਾ ਦੇਖਣਯੋਗ ਸੀ। ਨਿਸੁਆਰਥ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇੰਨਾ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੀ ਮਨ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਦੇਖ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਬਾਅਦ ’ਚ ਮਲਾਹ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ। ਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੂੰਡ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ। ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਮਲਾਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਲਾਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੋਈ।
ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਨਾਨੀ ਕਹਾਣੀ ਬਚਪਨ ’ਚ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ— ਐਂਡਰੋਕਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ। ਐਂਡਰੋਕਲੀਜ਼ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪੰਜੇ ’ਚ ਚੁੱਭਿਆ ਕੰਡਾ ਕੱਢਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ’ਚ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ’ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼ੇਰ ਉਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਡਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਂਡਰੋਕਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ।
ਟਾਲਸਟਾਏ ਦੀ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਹੈ— ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਕਤੂਰਾ। ਚਿੜੀਆਘਰ ’ਚ ਇਕ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ’ਚ ਉਸ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਕਤੂਰਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਂਦੇ, ਪੀਂਦੇ, ਸੌਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹਨ ਪਰ ਕਤੂਰੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਉਦਾਸ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ’ਚ ਦੂਜਾ ਕਤੂਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਉਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿੱਤਰ ਕਤੂਰੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੂਜੇ ਕਤੂਰੇ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਜ਼ਖਮੀ ਮਗਰਮੱਛ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਖ਼ੂਬ ਖੁਆਇਆ-ਪਿਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਦੀ ’ਚ ਛੱਡ ਆਇਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਇਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਮਗਰਮੱਛ ਬਰਾਮਦੇ ’ਚ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਇਕ ਜ਼ਖਮੀ ਪੈਂਗੁਇਨ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੋੜਮੇ ’ਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪੈਂਗੁਇਨ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਾਂਵਾਂ ਬਾਰੇ ’ਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਓ, ਤਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਸਮੇਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬਿੱਲੀਆਂ, ਕੁੱਤਿਆਂ, ਤੋਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ’ਚ ਇਕ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਕੁੱਤੇ ਨਾਲ ਘਰ ਤੋਂ 250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਗਿਆ ਪਰ ਮੇਲੇ ’ਚ ਕੁੱਤਾ ਗੁਆਚ ਗਿਆ। ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੱਭਿਆ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਪਰਤ ਆਇਆ ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਕੁੱਤਾ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਰਸਤੇ ’ਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਭੁੱਖਾ-ਪਿਆਸਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਉਹ 250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਖ਼ੂਬ ਸਵਾਗਤ-ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਦ ਦਿੱਤਾ।
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ’ਚ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਦਕਿ ਜਾਨਵਰ ਬੇਹੱਦ ਭਾਵੁਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਹਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ। ਮਾਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਭੈਅਭੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੁਹਾੜੀ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੁੱਖ ਇਸ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੂਜੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਮਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
— ਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ
ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਤੋਂ ਨਿਆਗਰਾ ਫਾਲਜ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ
NEXT STORY 
