ਲੱਦਾਖ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਿਨਾਂ ਵਰਦੀ ਦੇ ਇਕ ਫੌਜੀ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੇਮਿਸਾਲ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਸਕਾਊਟਸ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਫੌਲਾਦੀ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਸਨਾਤਨ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਸਨੇਹਮਈ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਵੇਦਾਂ ’ਚ ਗੰਗਾ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਖੇਤਰ ’ਚ 500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ 1998 ’ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਧੂ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਧੂ ਦਰਸ਼ਨ ਅਕਤੂਬਰ 1997 ’ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਨੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼, ਲੋਕਾਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੂਜੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਗੌਰਵ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਲੱਦਾਖ ਨੂੰ ਸਿੰਧੂ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਸਮਝ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਦੀ ਖਿੰਡਰੀ ਹੋਈ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਲੱਦਾਖ ਕਰੀਬ 59,146 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ’ਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਚੀਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ, ਚੀਨ ਨੇ ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ ਖੇਤਰ ’ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲਗਭਗ 38,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ 1962 ਦੀ ਜੰਗ ’ਚ ਖੋਹਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਸਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ’ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲਗਭਗ 78,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ’ਚੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 1963 ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼ਕਸਗਾਮ ਘਾਟੀ ਦਾ 5,180 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹਿੱਸਾ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਰੂਪ ’ਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਮਾਇਆਵੀ ਹਿੰਦੀ ਚੀਨੀ ਭਾਈ ਭਾਈ ਕਾਲ ’ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
22 ਫਰਵਰੀ 1994 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਨੇ ਸਰਵਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ’ਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ :
ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ : ਪੂਰਾ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ (ਜਿਸ ’ਚ ਲੱਦਾਖ, ਪੀ.ਓ.ਕੇ., ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਸਗਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਜ਼ਮੀਨ ਖਾਲੀ ਕਰਨਾ : ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਖਾਲੀ ਕਰੇ।
ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ : ਭਾਰਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਭਾਰੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਸਾਡੇ ਸਭ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਲੱਦਾਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵਿਨੈ ਕੁਮਾਰ ਸਕਸੇਨਾ ਨੂੰ ਲੇਹ ਦਾ ਉਪ-ਰਾਜਪਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ’ਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਕਸੇਨਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਈ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਰੂਪ ’ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਦੇਣਗੇ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਲਈ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਪਰਵਤੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਕੁੰਦਰਾ ਨੇ 13 ਜੁਲਾਈ, 2026 ਨੂੰ ਲੇਹ ’ਚ ਇਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ’ਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ’ਚ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਪਰਵਤੀ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰੇਗਾ।
ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਕਾਸ : ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਖ਼ੁਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰ ਜ਼ਿਲੇ ਨੂੰ ਲੇਹ ਜਾਂ ਕਾਰਗਿਲ ਤੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਖ਼ੁਦ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੇਗੀ।
ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ : ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ ਜ਼ਿਲਾ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਸਥਾਨਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਲਾਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣਗੀਆਂ।
ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਇਹ ਪਰਮ ਕਰਤੱਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮੂਲ ਬੌਧ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੌਧ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੋਂਦ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੂਪ ’ਚ, ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਬੌਧ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਡੈਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਅੱਜ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ’ਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੌਧ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ।
ਲੱਦਾਖ ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮੁਕਟ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਰਤਨ ਹੈ। ਬੌਧ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਸਦਭਾਵਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਬਦਲਾਅ ਸਾਡੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਗੇ ।
– ਤਰੁਣ ਵਿਜੇ
‘ਸ਼ਰਾਬੀ ਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ’ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ!
NEXT STORY 
