ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਦੱਸੀ ਸੀ। ਇਕ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ’ਚ ਖਾਣੇ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਵੇੇਲੇ ਮੈਦਾਨ ’ਚ ਬੱਚੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੋ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਗੱਲੀਂ ਬਾਤੀਂ ਹੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੂਬ ਥੱਪੜ ਅਤੇ ਹੁੱਜਾਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ’ਚ ਬੰਨ੍ਹੀ ਟਾਈ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਕਿ ਟਾਈ ਨੇ ਗਲੇ ਨੂੰ ਕੱਸ ਲਿਆ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖ, ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਰੋਣ ਲੱਗੇ।
ਉੱਥੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਡੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ’ਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰੋਣਾ ਅਤੇ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੌੜੇ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਾ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਵੱਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲ ਸਮਝਦਿਆਂ ਦੇਰ ਨਾ ਲੱਗੀ। ਫੌਰਨ ਇਕ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਟਾਈ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰੇ। ਜਦੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕਈ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਰੂਮ ’ਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਬੱਚਾ ਹੁਣ ਠੀਕ ਸੀ। ਘਰ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ।
ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਸੀ ਕਿ ਵੱਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਕਰ ਕੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚ ਗਈ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ’ਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਲੜਾਈ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ ਹੀ, ਉਹ ਟਾਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਾਨ ਜਾਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਬਚੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾ ਸਕੂਲ, ਨਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ’ਚ ਟਾਈ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਉਸ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਕੂਲ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਸਬਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੋਣੋਂ ਬਚੀ ਸੀ, ਉਹ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਉਹ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗਦਾ। ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦੂਜੇ ਸਕੂਲ ’ਚ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਿ ਨਵੇਂ ਸਕੂਲ ’ਚ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਦੀ ਟਾਈ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਾ ਜਾਣੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਏ ਦਿਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜੋ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਵੀ ਤਾਂ ਇਕ-ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਚਰਚਾ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਪਤਾ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ’ਚ ਟਾਈ ਕਿਉਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਂਝ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਟਾਈ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਬਸ ਸਾਹਬੀ ਦਿਖਾਵੇ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਤਰੀਕਾ ਮਾਤਰ ਹੈ।
ਖ਼ੈਰ, ਹਾਲ ਹੀ ’ਚ ਜਦੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੀ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਢ ਵਾਲੀ ਟਾਈ ਬੰਨ੍ਹਣ ’ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ, ਤਾਂ ਉੱਪਰ ਲਿਖੀ ਘਟਨਾ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ’ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ’ਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਗੰਢ ਵਾਲੀ ਟਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਕਲਿੱਪ ਵਾਲੀ ਟਾਈ ਜਾਂ ਵੈਲਕਰੋ ਭਾਵ ਕਿ ਹੁੱਕ ਵਾਲੀ ਟਾਈ ਪਹਿਨਣ।
ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੀ ਉਹੋ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉੱਪਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੰਢ ਵਾਲੀ ਟਾਈ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਸਕੂਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ’ਚ ਬੱਚੇ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਜਾਨ ਵੀ ਗੁਆਈ ਹੈ। ਇਹੋ ਨਹੀਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਝੂਲਿਆਂ, ਹੁੱਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਕਰਨਾਂ ’ਚ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਾਈਆਂ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖ਼ਤਰੇ ’ਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਸਕੂਲਾਂ ’ਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਹਿਲੀ ਪਹਿਲ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਲੋੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ’ਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲ ਟਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਵੀਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕਰ ਲੈਣ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਡ-ਕੁੱਦ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ’ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਜਾਰੀ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ’ਚ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਹੋ ਸਕੇ।
ਹਰਿਆਣਾ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਕਾਇਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਹਰਿਆਣਾ ਤੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਟਾਈ ਵਾਲੀ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਨਗਰਾਂ, ਨਗਰਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਪੀਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ’ਚ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ’ਚ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਆ ਕੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਜਾਂ ਉਹ ਇਸ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਉਹੋ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਬੱਚੇ ਲਈ ਜਾਨਲੇਵਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ’ਚ ਆਸਾਨ ਹੋਵੇ। ਬਹੁਤੀ ਮਹਿੰਗੀ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਆਏ ਦਿਨ ਫ਼ਾਇਦੇ ਲਈ ਸਕੂਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਬਦਲਣ।
—ਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ
ਪਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ’ਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ
NEXT STORY 
