ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖ਼ਾੜੀ ਦੇ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ’ਤੇ ਈਰਾਨ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸਥਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਬਰਾਮਦ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ’ਚ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬਦਲ—ਜੰਗ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ—ਹੋਰ ਵੀ ਬਦਤਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਬੇਚੈਨੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਧ ਹਮਲਾਵਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਕੋਲ ਇਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਬਿਹਤਰ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
ਖਾੜੀ ’ਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਉਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਈਰਾਨੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਅੱਗੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ, ਜੋ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਊਰਜਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ’ਚ ਪਾ ਦੇਵੇਗੀ, ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਊਰਜਾ ਸ਼ਿਪਮੈਂਟ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਰੁਕ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ’ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਤਹਿਰਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ’ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (ਯੂ. ਏ. ਈ.) ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ 4 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਈਰਾਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੱਕ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਾਰ ਤੇਲ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਬਰਾਮਦ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਦਲਵਾਂ ਬਰਾਮਦ ਮਾਰਗ ਵੀ ਯਮਨ ’ਚ ਈਰਾਨ ਸਮਰਥਿਤ ਹੂਤੀ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਾਨੀਏਟਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਇਕ ਗੈਸ ਟੈਂਕਰ ’ਤੇ ਡਰੋਨ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਮਿਸਰ ਵੀ ਇਸ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ’ਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਊਰਜਾ ਬਰਾਮਦ ਲਈ ਈਰਾਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਲਗਭਗ 2.2 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਰਹਿ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਕਮੋਡਿਟੀ ਡਾਟਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਕਪਲਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਭਗ 8.5 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਸੀ। ਈਰਾਨੀ ਬਰਾਮਦ ਇਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਘੱਟ ਕੇ ਅੱਧੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ 47,000 ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਤੱਕ ਆ ਗਈ। ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਲਗਭਗ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਉਤਪਾਦ ਲੰਘਦੇ ਸਨ।
ਈਰਾਨ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਹੁਣ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਖ਼ਤ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਈਰਾਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਇਸਮਾਈਲ ਬਘਾਈ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਸਮੇਤ ਹਮਲਾਵਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਵਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੰਕਾਪੂਰਨ ਹਨ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਝੌਤਾ ਉਸ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਭਰ ’ਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇਗਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁੱਖ ਖ਼ਤਰਾ ਹਨ।
ਜੰਗ ਲੰਬੀ ਖਿੱਚਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਵਜੋਂ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਵੱਈਏ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਖ਼ਤਰੇ ’ਚ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤਕ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭੰਡਾਰਨ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ’ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਵਧੇਰੇ ਤੇਲ ਸ਼ਿਪ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰ ਸਕਣ।
ਯੂ. ਏ. ਈ. ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ’ਚ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਾਰ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਤੇਲ ਬਰਾਮਦ ਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਤੋਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ’ਚ ਕੱਢਣ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਪ ਟਰੈਕਰ ਵੋਰਟੈਕਸਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ ਪਰ ਈਰਾਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ।
ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਐਨਰਜੀ ਸੈਂਟਰ ’ਚ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਏਲੇਨ ਵਾਲਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਨੇੜਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਖਾੜੀ ਊਰਜਾ ਸ਼ਿਪਮੈਂਟ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
—ਸਮਰ ਸੈਦ ਅਤੇ ਬੇਨੌਟ ਫ਼ਾਕੋਨ
ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਡੀ!
NEXT STORY 
