ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ (ਸਪਾ) ਨੂੰ ਇਕ ਮੌਕਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੱਤਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾ, ਜ਼ੈੱਨ-ਜੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ, ਜਾਤੀਗਤ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ’ਚ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਾਇਜ਼ੇ ’ਚ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜੋ 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਪਾ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਝਿਜਕ ਅੰਸ਼ਿਕ ਰੂਪ ’ਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਚੋਣ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ’ਚ ਇਕ ‘ਮੁਸਲਿਮ-ਯਾਦਵ’ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ। ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਮਰਥਨ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ’ਚ, ਸਪਾ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਗਠਜੋੜ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ’ਚ ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਓ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਵਰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਹੈ। ਸਪਾ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੋਣ ਲੜਨ ਨਾਲ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੁਸਲਿਮ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਸਿਰਫ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਸੀਮਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਲਿਤਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਸਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਇਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਭਾਲ ਹੈ।
ਸਪਾ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਥਿਤੀ ‘ਅਨੁਕੂਲ’ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ 2024 ’ਚ ਰਾਜ ਦੀਆਂ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ’ਚੋਂ 37 ’ਤੇ ਸਪਾ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅੱਗੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਚ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤੀ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸੀ.ਐੱਮ. ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਚੋਣ ਮੋਡ ’ਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਹਮਲਾਵਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਦਲਿਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ : ਸਪਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦਲਿਤ ਵੋਟ ’ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਪਰ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਬਸਪਾ ਵਿਚਾਲੇ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ’ਚ ਦਲਿਤਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਖਿਲੇਸ਼ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਦਲਿਤ ਦੇ ਘਰ ’ਚ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨੀਲਾ ਕੁੜਤਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ’ਚ ਇਕ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਪਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਰਣਨੀਤੀ ਰਾਜ ’ਚ ਦਲਿਤਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਪੀ.ਡੀ.ਏ. (ਪਿਛੜਾ, ਦਲਿਤ, ਘੱਟਗਿਣਤੀ) ਸਮਾਜਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਦਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਲਾਮਤ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਪਾ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨੀਲਾ ਰੰਗ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ’ਚ ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਸਪਾ ਦੇ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਲਾਲ-ਹਰੇ ਪੈਟਰਨ ’ਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਪਾ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਲਿਤਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਬਸਪਾ ਦੇ ਵੋਟ ਆਧਾਰ ’ਚ ਸੰਨ੍ਹ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਹੈ।
ਵਰਕਰ ਸਿਖਲਾਈ : ਸਪਾ ਮੁੱਖ ਗੋਰਖਪੁਰ, ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਯੂ.ਪੀ. ’ਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ’ਚ ਪਾਰਟੀ ਵਰਕਰਾਂ ਲਈ 2 ਦਿਨਾ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਰੂਪ ’ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਲਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਰਟੀ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ’ਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਅਗਲਾ ਕਦਮ : ਨਵੰਬਰ ’ਚ ਸੀਨੀਅਰ ਸਪਾ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਰਾਮਜੀ ਲਾਲ ਸੁਮਨ ਦੇ ਆਗਰਾ ’ਚ ਇਕ ਦਲਿਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਲਿਤ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲੇ ’ਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਖਿਲੇਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਸਪਾ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬੂਥ-ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੀ ਬੜ੍ਹਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 2027 ਤੱਕ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਭਾਜਪਾ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਜੋਖਮਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਨੂੰ ਇਕ 'ਕੱਟੜ ਹਿੰਦੂ' ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਚਿਤਰਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ’ਤੇ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਭਾਜਪਾ ’ਤੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਸੱਤਾ ਦੀ ਰਾਹ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ।
—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਨੋਟ
ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਲੰਬਾ ਸਫ਼ਰ : ‘ਪਾਰਟੀ ਵਿਦ ਡਿਫਰੈਂਸ’ ਤੋਂ ‘ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਵਨ’
NEXT STORY 
