1990-91 ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 2 ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧੜਿਆਂ ’ਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗੋਰਬਾਚੇਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਰਗਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਆਸਤ ’ਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਬਣ ਗਈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਜਮਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਬਹਾਨਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਲਾਣੇ-ਫਲਾਣੇ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਉਸ ਦੇਸ਼ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਕਲਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਮਾਲ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਜੇਲ ’ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਮਾਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਲ ਹੋਏ ਗੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਵਤੀਰੇ ਲਈ ‘ਆਹ’ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਭਰ ਸਕਿਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੰਨਾ ਡਰ?
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਹੀ ਹਾਲ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਕਿ ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਜ਼ਲੀਲ ਕਰ ਕੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਰੂਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ। ਇਰਾਕ ਦੇ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਬਹਾਨੇ ਫਾਂਸੀ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਧਮਾਕਾਖੇਜ਼ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ’ਚ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੀਬੀਆ ਦੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਕਰਨਲ ਗੱਦਾਫ਼ੀ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹਸ਼ਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੌਜੂਦਾ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੀ ਜੰਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸਲਾਮਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ’ਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੇ ਵਰਤਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 20 ਦੇਸ਼ ਅੱਜ ਜੰਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ’ਚ ਹਨ। ਦੁਬਈ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ-ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੀਰੀਆ, ਲੈਬਨਾਨ, ਬੇਰੂਤ, ਕਤਰ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਦੇਸ਼ ਈਰਾਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਖ਼ਰ ਕਿਉਂ ਕੋਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ?
ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਧਮਕੀ ’ਤੇ ਧਮਕੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਤਬਾਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਖਾਮੇਨੇਈ ਜੋ ਈਰਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਮਾਂਡਰ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਮਾਰਚ, 2026 ’ਚ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਈਰਾਨ ’ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ’ਤੇ ਈਰਾਨ ਸਮਰਪਿਤ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਦਮ 1979 ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮੀਨੀ-ਸਿਆਸੀ ਤਣਾਅ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝਣ ਕਿ ਜੰਗ ’ਚ ਹਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ। ਜੰਗ ’ਚ ਕੁੱਖ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬਾਂਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਏ ਗਏ ਖੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ? ਆਕਾਸ਼ ’ਚ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਉੱਠਦੇ ਗੁਬਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮਰਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦੀਆਂ ਇੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ? ਜੰਗ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ। ਜੰਗ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਇਕ ਅਣਸੁਲਝੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਜੰਗਾਂ ’ਚ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਗ ’ਚ ਜੇਤੂ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਮਰ ਜਾਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
ਜੰਗ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰੇਗਾ। ਕੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ? ਟੈਂਕ ਜਦੋਂ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ-ਪਰਾਇਆ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ? ਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁੱਢਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਵਿਧਵਾ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵੈਣਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾ ਸੁਣ ਸਕਣਗੇ? ਬੰਦ ਕਰੋ ਇਹ ਲੜਾਈ, ਜਿਸ ’ਚ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਕੁਰਲਾਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੰਗ ’ਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ’ਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ।
-ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਲਾਲ
(ਸਾਬਕਾ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰੀ, ਪੰਜਾਬ)
ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵੱਡੀ ਬਰਾਮਦ : ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ
NEXT STORY 
