Fact Check By Vishvas.News
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਿਊਜ਼) : ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਾਈਬਰ ਠੱਗੀ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਵੇਚਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਕਲੀ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਮਿਲਣਗੇ। ਵੀਡੀਓ 'ਚ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਬੰਡਲ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ 'ਚ 100 ਅਤੇ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਬੰਡਲ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਵੀਡੀਓ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਲੀ ਵਰਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਅਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਠੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਸ ਦੀ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਫਿਊਜ਼ਨ ਐਂਡ ਸਟ੍ਰੈਟਜਿਕ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ (IFSO) ਯੂਨਿਟ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਵੇਚਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਵਾਇਰਲ ਪੋਸਟ
ਫੇਸਬੁੱਕ ਉਪਭੋਗਤਾ Currency Seller ਨੇ 29 ਜਨਵਰੀ, 2025 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਪੋਸਟ (ਆਰਕਾਈਵ ਲਿੰਕ) ਕੀਤਾ। ਇਸ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ''5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਕਰੰਸੀ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ 'ਚ ਖਰੀਦੋ। ਇਸ 'ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਫੇਸਬੁੱਕ ਯੂਜ਼ਰਸ ਨੇ ਪੋਸਟ (ਆਰਕਾਈਵ ਲਿੰਕ) ਕਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੇ second series currency note (ਆਰਕਾਈਵ ਲਿੰਕ) ਅਤੇ indian black money (ਆਰਕਾਈਵ ਲਿੰਕ) ਗਰੁੱਪਸ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੋਸਟ ਕਰ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਯੂਜ਼ਰਸ prakash_bishnoi6475 (ਆਰਕਾਈਵ ਲਿੰਕ), second_series_currency_15_ava (ਆਰਕਾਈਵ ਲਿੰਕ) ਅਤੇ currency_genuinedealer (ਆਰਕਾਈਵ ਲਿੰਕ) ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੜਤਾਲ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ Instagram ਯੂਜ਼ਰ prakash_bishnoi6475 ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੋਟ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਲੀ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਖਰੀਦਦਾਰ ਵਜੋਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 10,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਮੰਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਦੂਜੀ ਕਰੰਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗਾਰੰਟੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਨੋਟ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯਾਨੀ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਦਲੇ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਮਿਲਣਗੇ। ਠੱਗ ਨੇ ਐਮਾਜ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ ਕੋਰੀਅਰ ਭੇਜਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨੋਟ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਭੇਜੇ ਜਾਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਸ਼ ਆਨ ਡਿਲੀਵਰੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਡਵਾਂਸ ਪੇਮੈਂਟ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਕੈਨਰ ਭੇਜਣ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਲਿਵਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਪਤਾ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਵਰਡਸ ਨਾਲ ਸਰਚ ਕਰਨ 'ਤੇ 17 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਇਸ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਖਬਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲੀ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਦੱਸ ਕੇ ਠੱਗੀ ਮਾਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਹੈਂਡਲ ਰਾਹੀਂ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਵੇਚਣ ਬਾਰੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਹੋਮ ਡਲੀਵਰੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਸ ਦੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸੈੱਲ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜਲੌਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, “ਇਸਦੇ ਲਈ ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਾਹਕ ਵਜੋਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 6,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਠੱਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ 3,000 ਰੁਪਏ ਆਨਲਾਈਨ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅਦਾਇਗੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਡਲਿਵਰੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਡਲੀਵਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਹ ਠੱਗ ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਚਿਲਡਰਨ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਬੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਸਨ।
ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਟੀਵੀ ਦੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਸ ਦੀ IFSO ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਡੀਸੀਪੀ ਹੇਮੰਤ ਤਿਵਾਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਹੈ। ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਅਸਲੀ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਦੱਸ ਕੇ ਪੈਸੇ ਬਟੋਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਠੱਗੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ
- ਅਸਲੀ ਨੋਟ ਦਿਖਾ ਕੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
- ਬੰਡਲ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਵੀ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੋ ਜਾਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਆਨਲਾਈਨ ਪੇਸ਼ਗੀ ਪੇਮੈਂਟ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।
- ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੋਨ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ।
ਜਾਅਲੀ ਕਰੰਸੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਜ਼ਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ ਸੰਹਿਤਾ (ਬੀਐਨਐਸ) 2023 ਦੀ ਕਾਪੀ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਧਾਰਾ 180 ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਈ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨਕਲੀ ਸਿੱਕਾ, ਮੋਹਰ, ਕਰੰਸੀ ਨੋਟ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਣਨ ਦੀ ਕੈਦ, ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨੇ, ਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਸਿੱਕਾ, ਮੋਹਰ, ਕਰੰਸੀ ਨੋਟ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਕਿਸੇ ਜਾਇਜ਼ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਧਾਰਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਜਦੋਂਕਿ ਧਾਰਾ 179 ਤਹਿਤ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਨਕਲੀ ਹਨ, ਦਰਾਮਦ ਜਾਂ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨਕਲੀ ਸਿੱਕਾ, ਮੋਹਰ, ਕਰੰਸੀ ਨੋਟ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਵੇਚਦਾ ਜਾਂ ਖਰੀਦਦਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤਸਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸਲੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਜਾਂ 10 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜਾਅਲੀ ਕਰੰਸੀ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਯੂਜ਼ਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ Currency Seller ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਕੈਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ 'ਤੇ ਫੋਨ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਿੱਟਾ: ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਅਸਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੋਸਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸਲੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਮਿਲਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੱਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਸ ਦੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸੈੱਲ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ 'ਚ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
(Disclaimer: ਇਹ ਫੈਕਟ ਚੈੱਕ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ Vishvas.News ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ Shakti Collective ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ‘ਜਗ ਬਾਣੀ’ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ)
Fact Check: ਪੀਐੱਮ ਮੋਦੀ ਦੇ 'ਰਾਜਮਹਿਲ' ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ 'ਆਪ' ਨੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤਾ AI ਜਨਰੇਟਿਡ ਵੀਡੀਓ
NEXT STORY 
